NHÀ TRẦN (1225 -1413)

* Thái-sư Trần Thủ Ðộ

          Ngẫm thế sự năm giềng bảy mối,

          Dẫu máy trời tráo đổi vần xoay,

          So bề bản lĩnh xưa nay,

1024. Vẫn chưa qua nổi bàn tay con người.

          Trần Cảnh đã lên ngôi lúc ấy

          Song Thái Tông tuổi hãy còn thơ (142),

          Triều cung trăm việc mưu đồ,

1028. Một tay Thủ-Ðộ Thái-sư mặc lòng.

          Ðộ vốn kẻ gan đồng dạ sắt,

          Lại là người bản chất thông minh,

          Cơ mưu quỷ khiếp thần kinh,

1032. Xuống tay chưa biết vị tình một ai.

          Nay trăm họ còn hoài nhà Lý,

          Bởi lo toan vương vị Trần gia,

          Tiền triều tông thất thôi đà

1036. Một cơn huyết lệ chan hòa thảm thương!

          Huệ Tông đã tìm đường ẩn dật

          Cũng không còn tấc đất an cư,

          Họ hàng tôn thất thân sơ

1040. Chẳng hầm chôn sống cũng lo lưu đầy! (143)

          Khắp thiên hạ ai nay họ Lý

          Phải đổi sang Nguyễn thị khác dòng

          Nhân vì tổ phụ Thái Tông

1044. Vốn là Trần Lý, e trùng húy danh.

          Trong gia tộc nhân luân xáo trộn (144),

          Kẻ chị dâu gả lộn em chồng,

          Cũng vì Chiêu-Thánh chánh cung

1048. Muộn sanh thái-tử nối dòng Trần gia.

          Vì cớ sự mà ra uất ức,

          Trần Liễu đem thủ túc nổi lên;

          Quân thua, lẻn đến ngự thuyền,

1052. Anh em khóc kể nỗi niềm trước sau.

          Thủ-Ðộ truyền chém đầu răn chúng,

          Nhờ Thái Tông hết bụng cản ngăn

          Liễu đà mới được toàn thân,

1056. Cấp cho thái ấp an phần tồn sinh.

          Buồn sự thế phồn vinh giả ảo,

          Chẳng khác phường mũ áo xướng ca

          Thái Tông thừa lúc canh ba,

1060. Dời thành kinh, bỏ lên chùa Phù-Vân (145).

          Thủ-Ðộ dẫn quan quân lên đón,

          Vua tạ từ: Việc lớn chẳng kham!

          Ðộ bèn truyền bảo các quan:

1064. Vua đâu triều đấy, cung vàng khởi công!...

          Con người ấy đứng trong trời đất,

          Há phải phường tâm thuật sói lang?

          Hay là vận nước đa đoan

1068. Khiến sinh ra kẻ khích ngang cương cường?

          Một tấc đất chẳng nhường Mông-Cổ:

          "Ðầu tôi còn Bệ-hạ đừng lo !" (146)

          Một lời rửa sạch tiếng ô

1072. Nước Nam mới vững cơ đồ ngàn thu.

          Nhà Trần khởi nghiệp từ Thủ-Ðộ,

          Dẫu thịnh suy, mờ tỏ có thời;

          Ngót trăm chín chục năm vơi,

1076. Một thiên hùng sử muôn đời ghi công.