NHÀ ĐINH (968 - 980)

* Ðinh Bộ Lĩnh dẹp loạn Sứ Quân

          Thời ấy ở Hoa-Lư sơn động (26)

          Có một người vũ dũng hiên ngang

          Họ Ðinh quê ở châu Hoan

120.   Tên là Bộ-Lĩnh con quan cựu triều (27).

          Cha mất sớm về theo quê mẹ,

          Lúc thiếu thời cùng trẻ chăn trâu

          Dàn quân tập trận cờ lau

124.   Xẻ cơm khao tốt, mổ trâu đãi hiền!

          Ðường sự nghiệp càng nên chí lớn

          Dời quê hương tìm chốn tiến thân

          Theo Bố-Hải-khẩu Sứ-quân (28)

128.   Ðược cùng dưới trướng dự phần binh cơ.

          Khi Lãm mất cơ đồ trao lại,

          Ông chuyển quân về trại Hoa -Lư

          Ðồn lương, đãi mộ sĩ phu

132.   Thao binh luyện tướng chờ cơ vẫy vùng.

          Thời thế tạo anh hùng mới biết

          Ðịa linh sinh nhân kiệt ngờ đâu

          Non xanh nước biếc một màu

136.   Hoa-Lư tụ cả Giao-Châu thất hùng (29).

          Hậu Ngô Vương đã từng chinh phạt

          Vào Hoa-Lư lại rút quân về (30)

          Ðến khi Ngô đại suy vi

140.   Hoa-Lư quật khởi dựng cờ dấy binh.

          Cờ Vạn-Thắng (31) đông chinh tây phạt

          Cõi sa trường gió cát ngùi bay

          Ầm ầm trống giục chiêng lay

144.   Lửa thiêu chất ngất khói vây chập chùng.

          Quân Ðằng-Châu (32) tuyệt đường tan vỡ

          Ðỗ-động giang (33) huyện đổ thành nghiêng...

          Hùng binh theo ngọn lửa thiêng

148.   Một năm ròng rã dẹp yên cõi bờ.

          Xuân Vạn Thắng cơ đồ một mối

          Nước thanh bình vận hội canh tân

          Trải qua một cuộc phong trần

152.   Trăm hoa nay lại muôn phần đẹp tươi.

* Ðinh Tiên-Hoàng dựng đế nghiệp

          Ðinh Bộ-Lĩnh lên ngôi hoàng đế (34)

          Lập triều nghi định kế an bang

          Ngài xưng đế hiệu Tiên-Hoàng

156.   Nước: Ðại Cồ Việt, Kinh: thành Hoa-Lư.

          Thuở ấy Tống cũng vừa khởi nghiệp (35)

          Họa Bắc phương chưa biết xa gần

          Lại vừa dứt loạn Sứ-quân

160.   Bởi nên việc võ dự phần quan ưu.

          Các chức phẩm đại triều khanh tướng,

          Các tước hàm ân thưởng công hầu

          Ðều ban thứ tự trước sau

164.   Cho hàng vũ dũng bấy lâu một lòng.

          Ðầu triều Ðịnh Quốc Công Nguyễn Bặc

          Bậc trung lương đệ nhất công thần,

          Lê Hoàn : Thập Ðạo Tướng Quân

168.   Hùng binh trăm vạn xa gần dưới tay (36).

          Tuy quân thế ngày rầy đã mạnh

          So hùng cường khó sánh Bắc phương;

          Hai lần sứ bộ lên đường

172.   Mang đồ phương vật tiến dâng Tống triều (37).

          Việc thông hiếu đã nhiều thuận lợi,

          Thuật chăn dân càng giỏi liệu bề

          Ðặt ra luật lệ khắt khe

176.   Dùng hình phạt dữ răn đe ác hành (38).

          Tiên-Hoàng lại lập ngành tăng thống

          Phong Quốc sư, trọng dụng nhân tài (39)

          Cho nên nước dưới triều ngài

180.   Dân sinh an lạc mười hai năm ròng.

          Mới biết bậc anh hùng chí cả

          Dù trên lưng chiến mã lập công

          Nào riêng đánh Bắc dẹp Ðông

184.   Ðã ngoài mềm mỏng lại trong cương cường.

* Nhà Ðinh suy tàn

          Tiếc thay đã trăm đường liệu định

          Cũng chỉ trong vụng tính phút giây

          Chọn người con nhỏ thơ ngây

188.   Phong làm Thái-tử mà gây tương tàn (40).

          Trong cốt nhục gia cang đã mất

          Ngoài triều cương vị tất vẹn toàn

          Người theo Ðinh-Liễn trưởng nam

192.   Kẻ hờn ấu chúa Hạng-Lang bỏ mình.

          Phúc chẳng nối, họa sinh thêm họa,

          Trong thịnh cường sẵn đã suy vi;

          Anh hùng trăm trận lừng uy

196.   Hại thay chung vận chết vì tiểu nhân.

          Kể Ðỗ-Thích cận thần ti tiện

          Nằm ngủ mê tính chuyện chiêm bao (41)

          Ðêm khuya cung cấm lẻn vào

200.   Giết luôn một lượt châu Giao nhị hùng.

          Tiên-Hoàng đế chết cùng Ðinh Liễn

          Chuyện tầy đình suy biện dễ thay:

          Gian thần Ðỗ Thích đầu bay

204.   Vệ Vương Ðinh Tuệ định ngày lên ngôi (42).

          Ðinh Thiếu-đế đang hồi thơ ấu,

          Mẹ là Dương Thái-hậu lâm triều

          Xuân xanh đang thuở nhụy kiều

208.   Chẳng ba đào cũng đắm xiêu anh hùng.

          Người ấy ngôi binh trung tột đỉnh,

          Lại đương triều Nhiếp chính đại thần

          Chính là Thập-đạo Tướng-quân (43)

212.   Vào ra thao túng mười phần tự chuyên.

          Bọn Nguyễn Bặc, Ðinh Ðiền, Phạm Hạp

          Về Ái-Châu khẩn cấp khởi binh;

          Lê Hoàn sẵn kế Nam chinh

216.   Lưới dầy hồ dễ dung tình hùm beo.

          Quân nghĩa dũng Ái-Châu tan vỡ (44)

          Nghiệp Ðinh triều cột trụ còn đâu

          Nước non man mác một màu

220.   Hoa-Lư gió phất ngàn lau xanh rì!