Trần Thái Tông (1225 -1258)

          Năm Ất Dậu (dl.1225) Thái Tông chấp chánh,

          Cũng chẳng qua thừa lệnh Thái-sư,

          Vua thì tuổi hãy còn thơ,

1080.  Nước non đang thuở giao mùa hỗn mang.

          Dòng thanh nghị thêm trang sử mới,

          Bút mạn đàm tiếp nối nguồn cơn...

          Rơm kia vừa bén lửa hờn,

1084. Cuồng phong đã giục bốn phương tung hoành.

          Người trượng nghĩa dương danh phò Lý,

          Kẻ thừa cơ nuôi chí dị thường;

          Quốc-Oai nổi đám giặc Mường,

1088. Quân triều trải mấy phong sương mới bình.

          Ðoàn Thượng lại dấy binh khởi nghĩa

          Chiếm Ðường-Hào cương địa một phương;

          Bắc-giang, Nguyễn Nộn quật cường,

1092. Ðều vì họ Lý xưng vương dựng cờ.

          Bởi lòng dân còn thờ nhà Lý,

          Khiến Trần triều xử trí nan phương,

          Mới quyền biến vạch biên cương

1096. Chia cùng Ðoàn, Nguyễn, liệu đường chống che.

          Phò thế cục! năm bè bẩy lũ,

          Mưu tại nhân thành sự tại thiên,

          Nguyễn, Ðoàn gây cuộc tranh biên,

1100. Một rừng hai cọp dễ yên được nào!

          Nguyễn Nộn chiếm Ðường-Hào cương thổ,

          Chẳng bao lâu vắn số quy tiên.

          Sự thành bất chiến tự nhiên,

1104. Từ trung châu đến lâm tuyền định xong.

          Từ đấy để giữ lòng trung tín,

          Nhà Trần theo viễn kiến triều xưa,

          Lấy ngày mồng bốn tháng tư

1108. Hội thề Ðồng-Cổ làm mùa hội chung.

* Phong tục, tập quán, văn hoá, việc cải cách:

          Từ Kinh đến thôn cùng làng mạc,

          Nếp sống còn chất phác yên vui,

          Phật tâm nhuần thấm lòng người,

1112. Nho phong cũng đã khắp nơi chan hòa.

          Tục ăn Tết nhà nhà hương khói,

          Pháo nổ ròn mở lối xuân sang;

          Mồng năm Khai-hạ tiệc ban,

1116. Vua, quan, sĩ, thứ cư an lễ chùa.

          Sang tháng hai vui mùa đại chúng,

          Khắp nơi nơi cho dựng xuân đài,

          Chọi gà, đánh vật... tranh tài,

1120. Hưởng vui cho hết, đến ngày lập xuân;

          Vua cho hội quần thần trong điện,

          Vụt thổ ngưu ban yến khuyến nông;

          Tháng ba đổ bánh trôi xong,

1124. Ăn tết Hàn-thực giáp vòng tháng tư;

          Hội Ðồng-Cổ người như nước chảy,

          Ðạo hiếu, trung răn dậy lo chăm;

          Tháng năm cũng đến mồng năm,

1128. Ăn tết Ðoan-ngọ khắp trong thôn làng.

          Làng thôn tựa khoảnh giang sơn nhỏ,

          Một nóc đình mái đỏ uốn cong,

          Cắt người đình trưởng phân công,

1132. Ngăn ngừa trộm cướp đề phòng thiên tai.

          Ðất nước chia mười hai vùng lộ (147),

          Ngoài ra còn các phủ, trấn, châu;

          Kiểm tra trướng tịch trước sau,

1136. Quan, dân, lính, tráng, người vào ngụ cư...

          Phân giai cấp, gia tư, thân thế,

          Ðịnh tước hàm, quan chế, võ văn,

          Vua, quan cho đến thứ dân,

1140. Tì, hoành là hạng gia nhân, tội đồ.

          Người quyền quý lệ cho tập ấm,

          Kẻ nợ nần giam cấm, bán mua!

          "Con vua thì lại làm vua,

1144. Con nhà thầy chùa lại quét lá đa" (148).

          Việc xây dựng nước nhà Văn Hiến,

          Ngoài kỳ công kháng chiến chống Nguyên,

          Thuần phong mỹ tục lưu truyền,

1148. Văn Nôm còn có Hàn-Thuyên lẫy lừng.

          Ðãi kẻ sĩ khuếch trương văn học,

          Mở trường thi chọn lọc nhân tài,

          Khoa Tam giáo, bậc Tam khôi (149),

1152. Quốc-Tử, Giảng-Vũ là nơi trui rèn.

          Văn Nôm đã đắp nền tự chủ,

          Hán học thêm ưu tú kiện cường,

          Biểu văn đanh thép lập trường (150),

1156. Quán thông cả tiếng Mán, Mường, Thổ, Phiên.

          Ðạo Bát-chánh độ duyên trăm họ,

          Cửa Thiền-tông chỉ rõ chân như;

          Thái Tông soạn bộ Khoá-Hư

1160. Bao hàm công hạnh nhân từ độ tha.

          "Dân vi quý" Nho gia tư tưởng,

          Lại mặc nhiên khởi xướng tinh thần,

          Gây tình đoàn kết quân dân,

1164. Lẫy lừng trong thuở nhà Trần kháng Nguyên...