Trần Thuận Tông (1388-1398)

 

* Việc đánh dẹp nội loạn.

 

* Chế Bồng Nga tử trận.

 

 

          Phế Ðế mất, đống lương sa sút,

          Nghệ Tông cho con út lên ngôi;

          Thuận Tông đã mất lòng người,

2564. Anh hùng hào kiệt khắp nơi tung hoành.

 

          Vùng Thanh-Hoá Nguyễn-Thành ngang dọc,

          Tiếm xưng là Linh-Ðức Ðại-Vương;

          Nguyễn-Kỵ, Nông-Cống quật cường,

2568. Lâu dài tính việc tích lương xây đồn.

 

          Lại thêm Phạm Sư-Ôn lừng lẫy

          Phủ Quốc-Oai khởi dấy phong ba,

          Chiến bào thay áo cà-sa,

2572. Hiểm nguy chiến trận vào ra coi thường.

 

          Năm Kỷ-Tị (dl.1389) tiếm xưng Hoàng-đế,

          Sư chia quân ba Vệ vây kinh ;

          Nguyễn Mại cùng Nguyễn Khả Hành  (253) ,

2576. Hổ binh hai vạn nhập thành Thăng-Long.

 

          Sư-Ôn chiếm hoàng cung ba bữa

          Lại lui về chiếm giữ Nộn-Châu (254);

          Bấy giờ hai mặt đương đầu,

2580. Hoàng-giang Chiêm sắp tiến vào kinh đô.

 

          ...Nhắc lại lúc Chiêm vô Thanh-Hóa,

          Quân Quý-Ly thiết toả ngăn sông.

          Giặc Chiêm trá bại tẩu vong,

2584. Quân triều đuổi đánh lọt vòng phục binh.

 

          Thuỷ đội ta tan tành triệt thoái,

          Ly thoát thân, bỏ lại chiến tràng;

          Giả dàn trận bến Ngu-giang,

2588. Nguyễn Ða-Phương cũng vội vàng tháo lui.

 

          Qua tháng một tiết trời lạnh giá,

          Chế Bồng-Nga đánh phá Hoàng-giang.

          Thuận Tông tiễn tướng lên đàng

2592. Vua tôi giữa chốn giáo tràng rưng rưng!

 

          Trần Khát-Chân vào vùng lửa khói

          Tìm không ra địa lợi đóng quân,

          Hải-Triều (255) mới tạm dừng chân,

2596. Cồn hoang dựng trại liều thân cản thù.

 

          Dòng Hoàng thủy mịt mù khói toả,

          Ngọn triều dâng sóng cả mênh mông;

          Ðang cùng La-Khải giao phong,

2600. Tướng Hoàng Phụng-Thể khơi sông kéo về (256).

 

          Qua Miệt-giang men đê sông Hát,

          Ngược thuỷ lưu tới hạt Quốc-Oai,

          Quan quân bất chợt bao vây

2604. Bắt Sư-Ôn xử chém ngay trận tiền.

 

          ...Hoàng-giang, trở lại miền sóng gió,

          Ðại quân Trần cố thủ liều thân.

          Trùng trùng thuyền chiến Chiêm quân,

2608. Chế Bồng-Nga đã đích thân tiến vào.

 

          Phòng tuyến Việt xôn xao rúng động,

          Chiến thuyền Chiêm chém sóng xông lên,

          Ầm ầm trống thét đạn xuyên,

2612. Khói tuôn dầy đặc một miền duyên giang.

 

          Tướng sĩ ta hoang mang bất nhất

          Bỗng hàng binh tin mật dâng lên;

          Thì ra tội phạm có tên

2616. Trốn từ tuyến giặc sang bên trại Trần.

 

          Trần Khát Chân truyền quân lập tức

          Tập trung toàn hoả lực tấn công,

          Nhắm vào soái hạm giữa sông;

2620. Vỡ thuyền soái, họ Chế Bồng tan thây.

 

          Quân tràn tới cắt ngay thủ cấp,

          Chiến thuyền Chiêm thu xác tháo lui;

          Việt quân thừa thắng chưa thôi;

2624. Tướng Chiêm La-Khải vượt khơi chạy về (257).

 

 

 

* Cuộc đảo chánh của Hồ Quý-Ly.

 

 

          Trải cung khuyết mấy kỳ còn mất,

          Thượng-hoàng năm Giáp-Tuất (dl.1394) lìa đời,

          Trước khi nhắm mắt sai người

2628. Vẽ tranh Tứ Phụ thác lời trối trăn (258).

 

          Cuộc thế sự xoay vần cũng khéo,

          Ván cờ tàn tướng chiếu, sĩ lên.

          Ai ngờ tốt đã rình bên,

2632. Ngựa xe cũng vứt, tốt biên ích gì.

 

          Năm Ðinh-Sửu (dl.1397) Quý-Ly khởi mống,

          Xây Tây-Ðô ở động Yên-Tôn,

          Mở mang miếu xã, phố phường,

2636. Ðắp thành chuẩn bị chiến trường một khi.

 

          Lại mượn kẻ vô vi đạo hạnh

          Khuyên Thuận Tông xa lánh mùi trần,

          Ngọc-Thanh-Quan tạm dung thân,

2640. Tu hành nên bậc chân nhân xuất phàm.

 

          Thuận Tông vốn đã nhàm thế sự,

          Ban chiếu truyền thái tử nối ngôi.

          Ấu hoàng mới độ thôi nôi (259),

2644. Quyền thần nhiếp chính ai ngoài Thái-sư.

 

          Ngày khuyết nhật, tháng Tư, Kỷ-Mão (dl.1399)

          Ly sai phường ưng chảo giết vua (260);

          Nguyên quân biết phận sống thừa

2648. Uống xong độc dược vẫn chưa lìa trần.

 

          Viên Xạ-kỵ Tướng quân Khả-Vĩnh      

          Dâng lụa đào thừa lệnh Quý-Ly,

          Bấy giờ vua mới ra đi,

2652. Ngai vàng ấu đế thôi thì cũng xong (261).

 

          Mây trắng phủ Thăng-Long thành cũ,

          Vầng ác tà lấp ló non tây,

          Trăm năm nát với cỏ cây,

2656. Ngàn trầm dường có hương bay ít nhiều.

 

 

                  Thanh-Thư VNT