Trần Thánh Tông (1258 -1278)

          Giặc Nguyên đã đuổi ngoài cương thổ,

          Kịp khi xuân Mậu Ngọ (dl.1258) vừa sang.

          Thái Tông về phủ Thượng-hoàng (167),

1312. Ðông cung Trần Khoán ngai vàng nối ngôi.

          Vua Thánh Tông vốn người quảng đại,

          Lại giầu lòng hòa ái tương thân;

          Hai mươi năm lẻ quây quần,

1316. Nước nhà yên trị nhân dân thái hòa.

          Vua cử hoàng đệ là Ích-Tắc,

          Vốn nổi danh trí thức đương thời,

          Mở trường đào luyện nhân tài,

1320. Lo cho tỏ mặt tương lai nước nhà.

          Bộ sử ký quốc gia Ðại-Việt,

          Lê Văn Hưu ghi chép đảm đương,

          Viết từ đời Triệu Vũ-Vương

1324. Ðến thời Lý mạt dọn đường hậu lai.

          Ngoài việc tuyển nhân tài giúp nước,

          Vua còn lo công cuộc khẩn hoang;

          Từ đây mới có điền trang,

1328. Dân nghèo nô nức mở mang nông trường.

* Mặt trận ngoại giao với Mông-Cổ.

          Khi ấy họa Bắc phương chưa dứt;

          Vẫn nuôi lòng chinh phục phương Nam,

          Vua Nguyên sai Nột-Loạt-Ðan

1332. Dụ truyền đòi Thánh Tông sang Bắc triều.

          Giặc Nguyên ỷ quân kiêu thế mạnh,

          Triều ta nhờ quyết đánh chấp nguy;

          Hai bên chiếu lại biểu đi,

1336. Vua ta lần lữa đợi khi kiện cường.

          Nếu chinh chiến trăm đường gian khổ,

          Thì hòa đàm nào có dễ đâu;

          Thánh Tông không chịu sang chầu

1340. Lại còn thoái thác trước sau đủ điều.

          Tuy nhiên chẳng quên câu già néo,

          Thế mà còn khôn khéo nắn buông;

          Bởi chưa đủ sức tự cường,

1344. Mới đành chịu để Bắc phương sách nài.

          Nguyên chủ đòi cống người, gồm đủ

          Nghề nho, y, lý, số bác thông,

          Cùng đồ phương vật, thủ công,

1348. Ba năm lại giáp một vòng tiến dâng.

          Lại đòi đặt chức quan Chưởng-ấn (168)

          Ðể ngó dòm châu quận nước ta;

          Trần triều tính kế gần xa,

1352. Trong lo thao luyện ngoài đà phục uy.

          Cuộc giao hiếu tùy nghi tiến thủ,

          Nhờ tay Trần Thủ-Ðộ nhắc cân;

          Người lo rèn tướng luyện quân

1356. Ấy Trần Quốc-Tuấn giỏi phần lược thao.

          Mười năm tựa vó câu qua cửa,

          Cuộc hiếu hòa lần lữa thu đông;

          Vua xin bỏ cống người xong,

1360. Ðến đồ phương vật cũng không chu toàn.

          Ðành chỉ nhận chức quan giám thị,

          Ðể gọi là chung thủy phục thần;

          Thoạt đầu Nguyên đã chuẩn ân,

1364. Năm sau thêm lại trăm phần nặng hơn:

          Quân trưởng phải Bắc môn triều bái,

          Ðưa con em ở lại làm tin,

          Khai dân, nộp thuế phú điền,

1368. Thực thi quân dịch, giữ nguyên giám thần...

          Từng yêu sách bị Trần thoái thác,

          Lấy lẽ công bài bác tận tường,

          Biểu văn đanh thép lạ thường

1372. Tuy trong khôn khéo mà dường trêu ngươi.

          Ðòi cống voi: e voi chậm chạp;

          Hỏi cột đồng: đất lấp đã sâu;

          Hỏi người: chết cũng từ lâu;

1376. Hỏi vua: vua bệnh, sang chầu khó khăn!

          Mười năm nữa xoay vần cũng ngắn,

          Việc hòa đàm khi nắn lúc buông;

          Thánh Tông về phủ Thiên-Trường,

1380. Thượng-hoàng giám quốc, ngôi nhường Nhân Tông.