Lý Thái Tông (1028 - 1054)

* Lê Phụng Hiểu dẹp loạn triều đình.

          Vua Thái Tổ mới vừa tạ thế (87),

          Trong hoàng triều huynh đệ tranh ngôi.

          Ðông-cung tuy đã định rồi,

448.   Nọc tham xui khiến lòng người đảo điên.

          Bởi sẵn nắm binh quyền vây cánh,

          Võ-Ðức vương, Dực-Thánh, Ðông-Chinh

          Mang quân vây kín thành kinh,

452.   Triều cung rối loạn, dân sinh phiền hà.

          Ðau xót cảnh nồi da xáo thịt,

          Gánh cương thường dẫu biết nặng vai,

          Trong hàng Võ vệ có người

456.   Chỉ gươm dõng dạc mấy lời trung ngôn:

          "Các ngươi trước quên ơn tiên đế,

          Sau sinh lòng khi dễ tự quân;

          Ðã không giữ đạo quân thần,

460.   Vậy Lê Phụng-Hiểu xin dâng gươm này!".

          Quát một tiếng chém ngay Võ-Ðức,

          Vòng trùng vi lập tức vỡ tan,

          Ðông-Chinh, Dực-Thánh kinh hoàng,

464.   Buông gươm bỏ giáp dậm ngàn cao bay.

          Lý Phật-Mã lên thay ngôi vị (88),

          Vốn am tường chính trị, lược thao,

          Thái Tông cũng bậc anh hào

468.   Ðáng cho hậu thế liệt vào minh quân.

          Vua vì đạo quân thần, cốt nhục

          Lấy khoan dung mở đức hiếu sinh;

          Một nền Ðồng-Cổ u linh

472.   Treo cao Hiếu, Nghĩa, Trung, Trinh sáng ngời (89).

          Năm hoạn nạn cứu người nghèo đói,

          Lại thường khi xá tội giải oan,

          Sửa điều luật pháp đa đoan

476.   Ðúc tiền Minh-Ðạo, sửa sang cầu đường.

* Giặc Nùng : Nùng Tồn Phúc, Nùng Trí Cao

          Mười năm lẻ bốn phương phẳng lặng,

          Giải Trung châu mưa nắng thuận hoà,

          Ðất bằng bỗng nổi can qua

480.   Một miền sơn cước chàm pha máu đào.

          Ðất Quảng-Nguyên bấy lâu nội thuộc,

          Nay biến thành cõi nước Tràng-Sinh (90);

          Người Nùng một thuở liệt oanh,

484.   Vạch riêng bờ cõi, đắp thành chiêu quân.

          Năm Minh-Ðạo Mậu Dần (dl.1038) vừa lúc

          Người Nùng tên Tồn-Phúc quật cường

          Xưng là Chiêu-Thánh Ðế-vương

488.   Ngang nhiên chống lại triều đường Thăng-Long (91).

          Ðầu Kỷ Mão Thái Tông ngự giá,

          Tiến quân vào biên địa Quảng-Nguyên,

          Ðạp bằng một giải lâm tuyền,

492.   Bắt Nùng Tồn-Phúc dẹp yên cõi bờ (92).

          Ngọn sóng gió vẫn chưa chịu lắng,

          Vợ con còn mật đắng nấu nung;

          Trí-Cao cũng kẻ anh hùng,

496.   Quật cường chiếm lại một vùng Ðảng-Ro (93).

          Ðại-Lịch quốc lập cơ nghiệp mới,

          Vạch sơn hà, chí nối cha anh.

          Thái Tông lần nữa thân chinh,

500.   Bắt rồi lại thả chẳng đành chu di (94).

          Mười năm thoáng qua đi như chớp

          Nùng Trí-Cao lập nước Ðại-Nam

          Xưng Nhân-Huệ Ðế Thánh -hoàng (95)

504.   Lâm tuyền lại đổi sa tràng, thảm chưa!

          Quách Thịnh-Dật xuất sư tiễu giặc,

          Hai bên cùng tổn thất bất phân.

          Trí-Cao bèn cử sứ thần

508.   Xin quy phục Tống toan phần dựa nương.

          Triều đình Tống tìm phương cự tuyệt,

          Nùng Trí-Cao bèn quyết điều quân,

          Tiến sang vây hãm Ung, Tân

512.   Tràn binh chiếm lấy phủ thành tám châu (96).

          Vua Ðại Tống toan cầu nhà Lý

          Khởi Nam quân bình trị biên đình.

          Bấy giờ Tống tướng Ðịch-Thanh

516.   Can, xin Lưỡng Quảng cử binh đánh vào.

          Quân Lưỡng Quảng binh đao chểnh mảng

          Khiến Tống triều hốt hoảng càng thêm;

          Trí-Cao dâng biểu ngang nhiên

520.   Ðòi phong Tiết-độ hai miền Quý, Ung.

          Thế mà Tống toan ưng cho ổn,

          E đánh càng hao tổn thiệt thua.

          Ðịch-Thanh lần nữa can vua,

524.   Xin cầm quân lệnh liệu mà phản công.

          Tống Ðịch-Thanh vốn dòng danh tướng,

          Cầm đại quân trụ vững như non,

          Ðợi khi giặc đã mỏi mòn

528.   Mới điều quân, cửa Côn-Lôn đánh vào.

          Giặc đang lúc trí kiêu ý mãn,

          Chia tướng tài phân tán đại binh;

          Vừa toan bổ cứu tình hình,

532.   Kỵ binh Tống đã cắt ngang bên sườn.

          Hoàng Sư-Mật tử thương trên ngựa,

          Nùng Trí-Cao nổi lửa bỏ thành.

          Vạn quân phút đã tan tành,

536.   Ngổn ngang chiến địa một vùng tang thương! (97)

* Lý Thái Tông đánh Chiêm, vào thành Phật-Thệ.

          Lại nhắc chuyện Chiêm vương ngày trước,

          Dưới tiền triều gây cuộc binh đao (98).

          Hai mươi năm lẻ về sau,

540.   Chưa nguôi khói lửa siết bao hãi hùng.

          Năm Giáp Thân (dl.1044) Thái Tông ngự giá,

          Mang chiến thuyền qua cửa Ngũ-Bồ;

          Tướng thành, ôi vạn cốt khô!

544.   Việt quân dẵm nát cơ đồ nước Chiêm (99).

          Cảnh quốc phá càng thêm tan nát,

          Phản tướng Chiêm hạ sát vua Chiêm (100);

          Bó thân hàng trước trận tiền,

548.   Kinh thành Phật-Thệ lại phen điêu tàn (101).

          Quân Việt bắt mấy ngàn người ngựa,

          Cùng Chiêm triều nhạc nữ, vương phi (102)

          Ngự thuyền rong ruổi về quê,

552.   Rượu vui vua bắt Mỵ-Ê sang chầu.

          Ðau nhục nước lòng sầu dạ hận,

          Mảnh chăn chiên gói phận thuyền quyên,

          Nước sâu rửa sạch ưu phiền,

556.   Nêu cao tiết liệt lưu truyền ngàn thu (103).