Giải pháp cho đất nước:
Đối Thoại Và Bao Dung
(Tham luận tại cuộc hội thảo ngày 20.8. 1995 ở Sydney, Úc)
Bùi Tín
* 50 năm sau Cách Mạng tháng Tám và 20 năm sau thống nhất
* Bài học sâu đậm
* Dân chủ là một yêu cầu cấp bách
* Lực thúc đẩy và lực ḱm hăm
* Diễn đàn Dân chủ trên tinh thần Đối thoại và Bao dung
* Tuổi trẻ : Động lực của phát triển và dân chủ hóa.
* * *
Đúng 50 năm trước, nhân dân cả nước ta nhất tề vùng dậy làm cuộc Cách mạng tháng Tám lịch sử. Thời cơ là phát xít Nhật thua trận. Động lực là ư chí giành độc lập của toàn dân. Đảng Cộng sản ẩn ḿnh sau Mặt Trận Việt Minh. Nguyễn ái Quốc dấu mặt sau nhân vật Hồ Chí Minh. Sau ngày Độc Lập 2.9. 1945, đảng Cộng sản tự tuyên bố giải tán, thực tế là rút vào bí mật, với cái tên “Hội Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Mác”. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, đảng Cộng sản mang tên đảng Lao động, đến cuối năm 1976 mới trưng ra cái tên: đảng Cộng sản Việt Nam.
Bài học sâu đậm
Thời gian nửa thế kỷ là quá đủ để thí nghiệm một học thuyết chính trị và rút ra kết luận. Có thể nói trong 50 năm qua, bài học kinh nghiệm lịch sử sâu đậm nhất là: những ǵ đảng cộng sản làm thuận theo ư chí của nhân dân, thuận theo truyền thống của dân tộc th́ thu được thắng lợi; những ǵ làm theo học thuyết du nhập từ nước ngoài, theo những quan điểm cực đoan, xa lạ như chuyên chính vô sản, đấu tranh giai cấp, áp dụng máy móc những quy luật của “cách mạng xă hội chủ nghĩa” như hợp tác hóa, công nghiệp hóa với ưu tiên cho công nghiệp nặng, liên minh công nông, đảng cộng sản độc tôn lănh đạo, đoàn kết kiểu trịch thượng ban ơn... th́ đều bị thất bại nặng nề. Cái vinh dự hăo được là “tiền đồn” của phe xă hội chủ nghĩa đă được trả giá bằng viện trợ quân sự và kinh tế của 2 ông anh lớn Liên Xô và Trung Quốc, đồng thời cũng được trả giá bi thảm bằng sinh mạng của mấy triệu đồng bào và chiến sĩ ở cả 2 phía, trong một cuộc “chiến tranh ủy nhiệm” tàn khốc của 2 phe đối địch trong chiến tranh lạnh.
Những người lănh đạo bảo thủ và giáo điều của đảng cộng sản cho đến nay vẫn không dám nh́n thắng vào những sự thật trên đây. Nhân dịp kỷ niệm nửa thế kỷ Cách mạng tháng Tám, họ không dám tố chức tồng kết, rút kinh nghiệm một cách khoa học nghiêm chỉnh, công khai và thẳng thắn.
Đảng Cộng sản: phân hóa trong “đổi mới”
Về mặt kinh tế, đổi mới đă được thực hiện khá nhiều. Sản xuất tăng, làm ăn buôn bán tấp nập, lạm phát giảm, đầu tư từ nước ngoài tăng mạnh. Tuy nhiên bất công xă hội tăng, các mặt tiêu cực không giảm, đạo đức suy đồi. Cuộc sống đ̣i hỏi cấp bách những cải cách về chính trị. Nghị quyết đại hội 7 của đảng cộng sản ghi rỏ : đối mới trước hết về kinh tế, sau đó từng bước đổi mới hệ thống chính trị. Chính cuộc sống về kinh tế đang phát triển mạnh đ̣i hỏi những đổi mới về chính trị, để những hợp đồng về kinh tế ở trong nước và với nướcc ngoài được bảo đảm về mặt pháp lư. Không phải ngẫu nhiên mà cuộc cải cách hành chánh - một nội dung trọng yếu của cải cách chính trị - đă được đặt ra cấp bách. Việc xây dựng một nhà nước pháp quyền trở thành yêu cầu không thể tŕ hoăn của toàn xă hội, của chính công cuộc làm ăn kinh tế đang sôi động.
Đất nước bắt đầu mở cửal được gần 10 năm; do được giao tiếp với thế giới bên ngoài, qua khách du lịch, giới kinh doanh, qua sách báo, điện thoại, thư từ, đối thoại hằng ngày... nhân dân ta bắt đầu hiểu ngày càng sâu sắc nếp sống, nếp nghĩ của các nước xa gần, dần dà tự ḿnh khám phá và hội nhập với thế giới hiện đại. Cách ăn mặc thay đổi, ăn uống cũng thay, tập quán làm ăn thay đổi, đi lại và giải trí thay đổi, các mối quan hệ không c̣n y như cũ.... Ba, bốn năm qua là thời kỳ mà xă hội Việt Nam thay đổi sâu sắc nhất, mau lẹ nhất sau một thời gian dài tự cô lập, đóng chặt cửa, tŕ trệ, tự thỏa măn với ḿnh.
Nếu đảng cộng sản Việt Nam làm được đúng như điêu họ từng nói: nh́n thẳng vào sự thật, có tinh thần tự phê b́nh cao, có lương tâm và trách nhiệm với nhân dân và lịch sử, th́ họ ắt phải nhận ra thành tích và lỗi lầm của chính ḿnh, xin lỗi nhân dân về những sai lầm đă qua, từ bỏ thái độ độc đoán, cùng nhân dân xây dựng một xă hội công dân, ḥa giải với những người bất đồng chính kiến với họ trước đây và bị họ đối xử tàn nhẫn... Làm được như thế, họ sẽ được nhân dân thông cảm và quư mến, họ chuộc lại được những sai lầm của quá khứ. Đất nước ắt được đổi mới toàn diện và đồng bộ. Sự ổn định có cơ sở vững chắc trên nền tảng đồng thuận xă hội sâu sắc.
Từ 3, 4 năm nay, đảng cộng sản không c̣n là một khối đoàn kết và nhất trí. Sự sụp đổ của chủ nghĩa Mác-Lênine và của phe xă hội chủ nghĩa, sự tan vỡ của Liên Xô do những sai lầm chồng chất của các đảng cộng sản và chủ nghĩa xă hội hiện thực, cộng với nếp nghĩ, nếp sống, nếp làm ăn mới của thế giới tràn vào trong thời kỳ mở cửa, đă tác động sâu sắc vào trong đảng và làm nó phân hóa dữ dội.
Trong quá tŕnh đại hội 7, cuộc đấu tranh đă âm ỉ ở trong đảng. Sau đại hội 7 cuộc đấu tranh bộc lộ, đội khi quyết liệt. Trong quá tŕnh đại hội 8 sắp tới, cuộc đấu tranh có chiều hướng gay gắt hơn lên.
Phần lớn đảng viên c̣n thụ động theo nề nếp cũ, lao vào công cuộc làm ăn sinh sống, thấy không ít quan chức trong đảng bảo thủ giáo điều, ráo riết vơ vét, buôn lậu và tham nhũng th́ thường chỉ nhún vai, bĩu môi, khinh bỉ chủi đổng, chưa dám dấn thân vào cuộc đấu tranh, e ngại “chẳng phải đầu cũng phải tai”, tự an ủi “tránh voi chẳng xấu mặt nào”,chờ thời cơ thuận lợi mới tham gia làm nghiêng ngửa cán cân...
Đối lập với sự nghiệp đổi mới thật sự và toàn diện là một thiểu số lănh đạo cao trong bộ chính trị và trung ương đảng, gồm những người làm cách mạng chuyên nghiệp lâu năm, học vấn ít ỏi, hiểu biết về thời cuộc và thế giới bên ngoài hạn chế, tự phụ và kiêu ngạo, sùng bái chủ nghĩa Mác-Lênine bởi mù quáng giáo điều (do mù quáng mà giáo điều và càng giáo điều th́ lại trở nên mù quáng hơn). Họ dựa vào chức vụ đảng và nhà nước đă giành được để thi hành quyền lực, dựa vào các cơ quan đàn áp (quân đội và an ninh) để duy tŕ quyền lực. Họ tiêu biểu cho lớp người cách mạng đă biến chất do quyền lực, không c̣n ư thức trách nhiệm chính trị với nhân dân và xă hội; đối với họ, lương tâm và ư thức công bằng là đồ xa xỉ; họ bất chấp t́nh đồng chí, nghĩa đồng bào; họ ngồi xổm lên luật pháp và ḷng nhân ái; họ để ngoài tai những lời khuyên răn ngay thẳng ở trong nước và từ nước ngoài; họ trị người ngay, tiếp tay cho kẻ gian, bởi chính ḿnh lao vào các tṛ gian manh về chính trị nhằm duy tŕ quyền lực và đặc lợi, nhằm kềm giữ bộ chính trị, trung ương đảng, bộ máy nhà nước trong xu hướng bảo thủ, giáo điều thất nhân tâm của họ, từ đó cầm tù cả xă hội trong lạc hậu chính trị và bất công. Chủ trương của họ là chỉ đổi mới có chừng mực về kinh tế, tŕ hoăn sự đổi mới về chính trị, viện cớ giữ ǵn ổn định để từ chối quyền tự do của công dân, lu loa về nguy cơ “diễn biến ḥa b́nh” để đàn áp xu thế dân chủ ở trong nước... Chính họ là thủ phạm chủ yếu của sự lạc hậu, nghèo khổ đến tận cùng của đất nước trong mấy chục năm qua, và nay là thủ phạm của sự tŕ trệ, lạc hậu về chính trị của đất nước ta trong thời kỳ mở cửa, là nguyên nhân của sự “nổi tiếng khắp thế giới”: Việt Nam ở trong số mười nước mà nhân quyền bị chà đạp nặng nề nhất, bên cạnh Trung Quốc, Bắc Triều Tiên, Cuba, Uganda, Miến Điện, Libia, Algeria và Iraq. .
Lương tâm xă hội mới
Công khai đương đầu với một nhóm người lănh đạo bảo thủ, giáo điều, phi nghĩa và thất nhân tâm nói trên là một số kẻ sĩ sáng suốt và dũng cảm , tin ở lẽ phải và xu thế dân chủ của thời đại, trung thành với nhân dân, dấn thân cho thế hệ mới.
Họ là lương tâm của xă hội mới. Họ chưa đông đảo, nhưng hàng ngũ của họ ngày càng tăng thêm, bất chấp sự đe dọa và đàn áp của cường quyền. Họ ở miền Bắc, ở miền Nam và ở miền Trung. Họ là trí thức, là văn nghệ sĩ, là nhà hoạt động chính trị, tôn giáo, nhà kinh doanh. Họ là cựu đảng viên cộng sản, đang là đảng viên hoặc chưa hề là đảng viên. Những người đă được dư luận xă hội biết đến tên tuổi chỉ là phần nổi của tảng băng lớn này. Trước đây, chúng ta chỉ mới biết đến một Nguyễn khắc Viện cảnh báo về nguy cơ một nền chuyên chính vô học, về một chế độ tư bản hoang dại đang phát mại chủ quyền và tài sản quốc gia; một Dương Thu Hương gan góc tuyên bố: trong bộ chính trị không có một nhân vật nào đáng tin cậy; một Nguyễn Đan Quế lớn tiếng đ̣i quyền tự do ngôn luận được ghi trong hiến pháp; một Đoàn Viết Hoạt yêu cầu bầu cử dân chủ dù cho đảng cộng sản có khả năng trúng cử; một Nguyễn Mạnh Tường tố cáo chính sách tàn bạo của đảng đối với trí thức trong vụ Nhân Văn Giai Phẩm; một Phan Đ́nh Diệu kiến nghị chân thành gác bỏ chủ nghĩa Mác-Lênine xa lạ với đất nước, một Hoàng Minh Chính kiên tŕ đ̣i kết luận lại vụ án lớn “Xét lại, chống đảng và làm gián điệp cho nước ngoài”.... Sau đó chúng ta biết đến trí tuệ và tấm ḷng của các nhà làm khoa học Hà Sĩ Phu, Nguyễn Thanh Giang, đến chiều sâu suy ngẫm của Nguyễn Kiến Giang; đến khẩu khí chân thật xen lẫn hóm hỉnh của nhà báo Nguyễn Ngọc Lan và Linh mục Chân Tín; đến tâm huyết của Nguyên Phong Hồ Hiếu đ̣i phải trả lại cho Caesar cái ǵ của Caesar,đảng phải trả lại quyền tự do cho người dân; đến khí phách của Nguyễn Hộ hơn 50 năm tuổi đảng kêu gọi những đảng viên chân chính quay về với dân tộc, kêu gọi đảng tự lột xác, chân thành sám hối về những tội lỗi cũ; đến thái độ ngay thẳng, trung thực của Mười A nh Đỗ Trung Hiếu nói toạc móng heo sự can thiệp thô bạo của đảng vào các tôn giáo, sự đàn áp câu lạc bộ những người kháng chiến cũ. Chúng ta, ở trong và ngoài nước, vui
mừng tiếp nhận những tài liệu dày, viết rất công phu, từ tập “Bản nhận định về những sai lầm tai hại của đảng cộng sản Việt Nam đối với dân tộc và Phật giáo” của Ḥa thượng Thích Quảng Độ đến tập luận văn bác bỏ chủ nghĩa Mác-Lênine của nhà nghiên cứu Lữ Phương; từ bản tường tŕnh về vụ gọi là “xét lại chống đảng” của Cựu Viện trưởng Triết học Hoàng Minh Chính đến tài liệu “Thống nhất Phật giáo và Phật giáo Thống nhất” của ông Đỗ Trung Hiếu; ông Nguyễn Hộ vừa viết xong tập tài liệu hơn 40 trang lớn: Quan điểm và cuộc sống, đă lại viết tiếp và công bố “Thư Ngỏ” gửi đảng viên cộng sản và đồng bào “về một giải pháp ḥa giải và ḥa hợp dân tộc”. Những người lănh đạo cổ hủ và giáo điều càng thêm giận dữ khi 2 bà vợ của Tướng Đặng kim Giang và của Vụ trưởng Vũ Đ́nh Huỳnh đưa đơn khiếu nại đ̣i công bằng cho chồng và cả gia đ́nh, nạn nhân của sự đàn áp thô bạo phi pháp; họ càng lên cơn lôi đ́nh khi nhà chính trị lăo thành đă về hưu Ngô Thức dám công khai chất vấn Tổng bí thư Đỗ Mười là đă trả lời và ỉm đi bao nhiêu thư khiếu nại của đồng bào ? “Vậy th́ t́nh người của ông ở đâu ? ” Ông c̣n lên án cả một lũ viên chức thối nát bị cài vàng ở miệng, cài đĩ ở chôn... Khi Vụ trưởng Công an đầu tiên của chính phủ Hồ Chí Minh hồi 1945 đă về hưu Lê Giản dám lên án “cả gói” các vị ủy viên bộ chính trị Đào Duy Tùng, Nguyễn Đức B́nh được 2 ông Lê Đức Anh và Đô Mười che chở là dốt nát và giáo điều. Họ phát uất lên khi Cựu Trung tướng Trần Độ, nguyên trưởng ban Văn hóa Văn nghệ Trung ương đảng, phó chủ tịch quốc hội, đưa ra bức thư ngỏ đ̣i thực hiện nguyên tắc chính quyền do dân, của dân và v́ dân, quốc hội là cơ quan có quyền lực cao nhất th́ trên nó không thể c̣n có ai khác, dù đó là bộ chính trị.
Giọt nước tràn cốc và cơn cuồng nộ
Trong cơn giận dữ và lo lắng ấy, giọt nước làm cho nước tràn cốc là lá thư ngỏ của ông Nguyễn Trung Thành, từng 30 năm làm vụ trưởng vụ Bảo vệ Đảng, một thời hét ra lửa, nắm quyền sinh sát cán bộ cao cấp trong đảng. Những người lănh đạo bảo thủ giáo điều tệ hại nhất có đầy đủ lư do sau đây để hoảng hốt và cuồng nộ.
Trước hết, chỗ dựa duy nhất của cơ quan lănh đạo của đảng bị nhân dân khinh thị là
bộ máy đàn áp. Trường hợp Nguyễn Trung Thành chứng tỏ cơ quan đàn áp không c̣n trung thành tuyệt đối với các vị chóp bu; một vụ trưởng có thế lực nhất c̣n quay về với lẽ phải th́ các cán bộ, nhân viên khác có c̣n đáng tin cậy ǵ không ? Ai cũng có thể rời bỏ sự lănh đạo độc đoán !
Hai là các vụ án lớn tuy xảy ra đă lâu, hơn 30, hơn 20 năm rồi, nhưng đảng vẫn một mực ù lỳ, vẫn kết luận rằng đảng đúng, các can phạm đều có tội và nhận tội, đă cho họ quyền công dân, cho lương hưu, thế là nhân đạo quá rồi ! hay ông Thành là người nắm được đầy đủ ngọn nguồn, chi tiết, kết luận ngược lại là đảng sai, 32 nạn nhân đều oan ức và cần kết luận lại ! ăn nói làm sao bây giờ ?
Ba là nếu kết luận lại vụ án “xét lại, chống đảng” th́ ắt phải kết luận lại vụ án “Nhân Văn Giai Phẩm” như các oan hồn của nhà thơ Phùng Quán và nhạc sĩ Văn Cao đ̣i hỏi, như nhà thơ Bùi Minh Quốc yêu cầu. Và sau đó là hàng trăm, ngàn vụ án oan, án giả khác. Rồi các vụ án mới đây của các quan chức: về nhà cửa, đất đai, mua bán, sang tên bất hợp pháp. Và hàng trăm vụ kiện cáo về quân đội làm kinh tế, lợi dụng trang bị kỷ thuật của quân đội, dùng bừa băi sức lính theo kiểu “nước sông công lính” để làm giàu cho các quan lớn; rồi sự lộng hành của các cơ quan kinh tài của trung ương đảng và các tỉnh ủy, buôn lậu, kinh doanh bạt mạng vàng bạc, đô la, đá quư, thuốc phiện, vũ khí... nhà cửa, đất đai, tất cả đều làm trong bóng tối, sau lưng quốc hội, sau lưng hoặc được sự che chở đồng lơa của Viện Kiểm soát Tối cao.... Các vụ án này đă được lệnh bịt kín, ém nhẹm để “kẻ địch không lợi dụng được cho âm mưu “diễn biến ḥa b́nh” ! Nếu tất cả bị lôi ra ánh sáng dư luận xă hội và luật pháp th́ cái đảng này có nguy cơ “sập tiệm” !
Các lư do trên đây giải thích tại sao 2 ông Đỗ Mười và Đào Duy Tùng vội vă gọi ông Nguyễn Trung Thành đến trụ sở Trung ương ngày 23 tháng 3 để ra oai, dọa nạt. Thế nhưng ông Thành đă trụ vững, quyết một ̣́ng một dạ đứng về phía lẽ phải, không mảy may run sợ trước cường quyền. Ông đă dấn thân cho công lư. Ông c̣n ch́a ra cho 2 vị quan lớn một bức thư dày hơn để khẳng định chính nghĩa quang minh của ḿnh và khuyên răn những cái đầu bảo thủ hăy tỉnh ngộ.
Thế là các quan lớn nổi cơn cuồng nộ. Họ quyết định tống giam ông Hoàng Minh Chính và ông Đỗ Trung Hiếu. Họ quyết định đuổi ra khỏi đảng ông Nguyễn Trung Thành và ông Lê Hồng Hà, một cán bộ cấp cao từng là vụ trưởng Vụ Nghiên cứu Khoa học của Bộ Nội Vụ, người nhiệt thành ủng hộ việc dấn thân cao quư của ông Nguyễn Trung Thành. Họ kéo đến tận nhà ông Nguyễn Hộ dọa: lôi thôi nữa th́ bỏ tù. ông Nguyễn Hộ mỉm cười: Tôi không đi đâu hết, bắt tôi đi, tôi sẽ chết tại nhà này ! Thái độ cóc sợ cường quyền, kiên trung v́ nghĩa lớn của cụ già quắc thước buộc họ chùn bước.
Cuộc đọ sức quyết liệt ở một thời điểm đặc biệt
Cuộc đọ sức giữa 2 thế lực đối lập ở độ quyết liệt. Một bên là những người cầm quyền giáo điều cực đoan, cậy có quyền lực và bộ máy đàn áp, bất chấp lẽ phải, từ chối đối thoại b́nh đẳng và ngay thật; học thuyết mà họ sùng bái đă hết thiêng; họ chuốc lấy sự khinh miệt của nhân dân, sự chê cười của quốc tế. Họ sẵn sàng nuốt chửng những lời hứa: từng bước đổi mới cơ chế chính trị theo hướng dân chủ hóa. Họ rắp tâm quịt nợ nhân dân: không trao trả công dân những quyền tự do hiến định.
Bên kia là những cựu đảng viên, đảng viên cộng sàn và nguời ngoài đảng, trí thức, văn nghệ sĩ, nhà kinh doanh, tuổi trẻ gắn bó với dân tộc và nhân dân, quyết dấn thân cho công lư, lẽ phải, phấn đấu đ̣i công bằng xă hội, xây dựng một xă hội dân sự hài ḥa và ổn định, ngay thật đánh giá lại quá khứ của đất nước, chân thành ḥa nhập với thế giới dân chủ hiện đại, bất chấp đe dọa, chụp mũ, vu khống, tù đày của kẻ đương quyền. Họ tự tin và vũng tin ở lẽ phải, ở tương lai, ở quy luật tiến lên của đất nước và thời đại, họ được nhân dân âm thầm quư mến, tin yêu và được bạn bè quốc tế ngưỡng mộ. Trí tuệ, đạo lư, lương tâm đều thuộc về phía họ. Thật hạnh phúc cho dân tộc Việt Nam ta, cho đồng bào Việt Nam ta có được những người con quư hiếm trung kiên như vậy. Chính họ là động lực lành mạnh làm đất nước ta chuyển ḿnh tới phía trước.
Cuộc đọ sức quyết ́iệt giữa 2 thế lực đối lập diễn ra ở một thời điểm đặc biệt trong năm 1995, 1996 với 2 kỷ niệm lớn: 20 năm ngày 30.4. 1975 và nửa thế kỷ Cách mạng tháng Tám; vào lúc b́nh thường hóa bang giao Hoa Kỳ - Việt Nam được thực hiện, khi Việt Nam gia nhập tổ chức Đông Nam Á và khi việc chuẩn bị cho đại hội 8 đă chính thức bắt đầu. Đây là những cơ may lớn, cũng là thách thức lớn cho đảng cộng sản.
Sự lănh đạo của đảng cộng sản hiện nay đă khác trước rất nhiều. Khi họ c̣n dương cao được lá cờ yêu nước, tập họp được đông đảo quần chúng, có khi họ đă có được những chiến lược và sách lược phù hợp, đôi khi sáng tạo, có hiệu quả. Nay đảng cộng sản đă đổi khác, do đang nằm trong thoái trào cộng sản. Sự tin yêu nào đó nhân dân đă nhường chỗ cho sự chê trách và khinh thị. Nhóm lănh đạo cổ hủ đă bóp chết mọi sinh hoạt chính trị dân chủ h́nh thức trong nội bộ đảng, trở nên độc đoán gia trưởng hơn bao giờ hết. Uy tín quốc tế của đảng một thời khá cao nay tụt xuống thấp nhất. Họ mất hẳn niềm tin, và ńêm tự tin cũng tiêu tan, chỉ mong chờ ở sự rủi may, như trong một canh bạc. Do xa lạ với văn hóa tinh thần, không có ǵ kềm giữ được họ trong cơn lốc sa đoạ về vật chất và hưởng thụ. Tồn tại để tham nhũng và đàn áp để tồn tại là quy luật sinh tồn của họ. Nhóm lănh đạo hiện tại không c̣n có khả năng đưa ra những sáng kiến hay ho giàu trí tuệ và sức sáng tạo, nhằm thúc đẩy sự phát triển hài ḥa của đất nước, thu hẹp khoảng cách về mọi mặt với các nước lân bang. Những thành tựu kinh tế có thật, khá to lớn, đă và đang bị mong manh hóa hoặc bị triệt tiêu bởi tham nhũng và quan liêu, bởi bất công xă hội, bởi t́nh trạng coi thường luật pháp dai dẳng, mà căn bệnh hiểm nghèo nhất là bản chất độc đoán phản dân chủ của đảng và của toàn xă hội. Quốc hội có thể nêu lên để thảo luận mọi vấn dề về kinh tế, nhưng những khu vực cấm thuộc độc quyền của bộ chính trị th́ hăy Stop ! Đă thành nếp, không một đại biểu nào “của nhân dân” được nêu lên, chất vấn, tranh luận về các vụ đàn áp chính trị, về tù chính trị, về nhân quyền, về các trại cải tạo khổ sai, về việc kinh doanh mờ ám của các tổ chức đảng và quân đội, về những vụ tham nhũng cỡ bự liên quan đến các viên chức cấp cao ở trong đảng. Thật đáng buồn cho cái gọi là cơ quan quyền lực cao nhất của đất nước.
Mấy ông già nắm gậy chỉ huy trong bộ chính trị đă trở nên cồ hủ đến lẩm cẩm ! Họ không thể hiểu quy luật của thời đại ngày nay, không sao hiểu nổi sự hóa giải đẹp đẽ giữa 2 đối thủ từng sống mái với nhau như Nelson Mandela và De Klerk, như Arafat và Rabin... Họ không có đến cả cái khôn ngoan của nhóm quân phiệt ở Rangoon biết trả lại tự do cho bà Aung San Suu Kyi. Sự lẩm cẩm u mê của họ đến tột đỉnh khi họ biết ḥa giải với mọi kẻ thù cũ ở ngoài nước, với Pháp, với Nhật, với hoàng gia Thái Lan, với bành trướng Trung Quốc, với Singapore, Đại Hàn, với cả Hoa Kỳ, vậy mà vẫn không mảy may biết ḥa giải với công dân nước ḿnh, với đồng bào, với trí thức nước ḿnh, với những người vốn từng là đồng chí, đảng viên cộng sản nữa!
Có áp bức à́ có đấu tranh - Có đàn áp là có quật khởi. Trong khi chống thực dân, những người cộng sản từng hiểu quy luật ấy. Sự phẫn nộ chính đáng của đông đảo quần chúng đối với bất công và độc đoán khi nổ ra sẽ có muôn h́nh vạn trạng mà không một chính quyền thất nhân tâm nào có thể lường nổi. Bài học phẫn nộ của quần chúng thủ đô trong phiên ṭa xử viên cảnh sát Nguyễn Tùng Dương đầu năm nay đáng để họ suy ngẫm. Nỗi căm phẫn chính đáng của công dân và tuổi trẻ thành phố Đà Lạt trước thắng cảnh bên hồ Xuân Hương bị họ nhẫn tâm bán làm sân khúc côn cầu (golt) cho bọn giàu có mới, vẫn c̣n ấp ủ và bốc cao lên măi. Hăy coi chừng ! Sức chịu đựng của nhân dân là có hạn.
Cuộc đấu tranh không cân sức
Những người lănh đạo có quyền lực lớn, nắm trong tay bộ máy đàn áp thô bạo, tự cho ḿnh cái quyền giải thích pháp luật, lu loa về “âm mưu lật đổ”, kết án tùy tiện nhưng người bất đồng chính kiến. Họ cho xe cộ súng ống tuần tra ngày đêm, gây không khí khủng bố để đe dọa toàn xă hội. Họ có vẻ thắng thế, họ có vẻ áp đảo.
Những chiến sĩ dấn thân cho dđn chủ và tự do chủ trương không bạo động, không một tấc sắt trong tay. Họ chỉ có khối óc tỉnh táo, trái tim đập theo nhịp của nhân dân, yêu nước thương dân thật ḷng. Họ chưa có tổ chức v́ nếu tổ chức th́ sẽ ở vào thế bất hợp pháp, bị đàn áp ngay. Họ được nhân dân quư mến, đồng t́nh và ủng hộ theo những mức độ khác nhau. Họ được cộng đồng người Việt ở nước ngoài quư trọng, tiếp sức, được thế giới ngưỡng mộ.
Lợi thế của họ không ít và không nhỏ
Trước hết họ là những người ngay thẳng, không vụ lợi, đấu tranh cho lẽ phải, dấn thân cho hiện tại và tương lai của đất nước và dân tộc. Họ cam chịu khó khăn, thiếu thốn, tù đày nữa. Lương tâm họ trong sáng. Dân tộc ta, vốn trọng kẻ sỹ, trọng đạo đức, trọng người hy sinh cho tập thể. Xă hội ta luôn tỏ thái độ thông cảm, quư mến những con người ấy cùng gia đ́nh, người thân của họ một cách hoặc kín đáo, hoặc công khai.
Thứ hai, họ là chiến sĩ tiền phong, đi trước sự phát triển của xă hội. Cuộc đấu tranh nào cũng cần những chiến sĩ tiền phong như thế. Hiện nay họ là số ít. Chỉ ít lâu sau họ sẽ là số đông. Nói có h́nh ảnh, họ là cánh én báo mùa xuân, là hừng đông báo ban ngày. Họ đi trước một bước thời đại họ đang sống. Họ mở đường, cam chịu thiếu thốn hy sinh. bạc đăi, nhường ân huệ cho thế hệ trẻ tiếp nối. Do đó họ thanh thản, tự tin, hiểu rằng thời gian ủng hộ họ. Rồi đây khi đất nước có tự do, khi tự do báo chí được thực hiện, mọi tín ngưỡng được tôn trọng, không có bàn tay của nhà nước can thiệp thô bạo, khi người công dân có tự do, khi trí thức được đánh giá đúng giá trị, khi nền giáo dục và y tế được xây dựng đúng mức, khi mọi người thật sự b́nh đẳng trước luật pháp, khi quốc hội thật sự là cơ quan quyền lực cao nhất (không có ǵ cao hơn nó)... th́ mọi người đều hiểu: công đầu là thuộc về các chiến sĩ ddn chủ hôm nay.
Thứ ba, chính cuộc sống mớ cửa và đổi mới về kinh tế khá sâu rộng mấy năm nay đang tự nó mở đường đến một xă hội dân sự. Quá tŕnh mở cửa là quá tŕnh đón nhận những làn gió mát từ thế giới bên ngoài, những kinh nghiệm sống động về lối nghĩ, lối sống, cách làm ăn, cách xử sự.... theo hướng tiến bộ hiện đại, dân chủ. Muốn ngăn cản xu thế dân chủ đang xâm nhập xă hội ta, chỉ có một cách là đóng sập cửa lại, trở lại thời trước, bóp nghẹt thị trường tự do, thực hiện bế quan tỏa cảng và bao cấp, nhóm lănh đạo bao thủ mang tính quân phiệt hiện tại có dám làm điều đó không ? Hơn chín trăm hợp đồng làm ăn kinh tế tài chánh kư kết với nước ngoài đ̣i hỏi một môi trường mới về ứng xử theo luật pháp rơ ràng, phân minh; vô vàn tranh chấp mới của thời kỳ mở cửa và tự do kinh doanh yêu cầu một môi trường tư pháp mới, một hệ thống ṭa án nghiêm cách mà các vụ kiện cáo được xem xét dưới ánh sáng của từng điều luật định, quá tŕnh xử theo đúng luật tố tụng, có hệ thống công tố, luật sư và bồi thẩm chuyên nghiệp hành nghề; tất cả rồi đây c̣n được báo chí thay mặt cho công luận xă hội theo dơi, kiểm tra xét nét từng chi tiết để bao đảm sự chính xác và công bằng cao nhất ! Cuộc sống tự nó bác bỏ sự can thiệp phi pháp, vô duyên của bộ chính trị và các cấp ủy đảng làm cho cán cân công lư bị thiên lệch. Ai có thể cưỡng lại sự h́nh thành một môi trường pháp lư dân chủ như vậy trong thời kỳ mở cửa và tự do kinh doanh ? Có là thánh ! Họ chỉ c̣n có thể tức uất lên... để đưa ma một thời lộng hành phi pháp của đảng độc đoán.
Thứ tư, lợi thế của các chiến sĩ dấn thân cho dân chủ là thời đại thông tin hiện tại với vô vàn máy truyền tin tốc độ cao, vô vàn bộ óc điện tử thu và ghi dữ kiện, máy điện thoại, máy sao chụp, hệ thống thư điện... Nền tảng của thông tin là tính chân thật của các dữ kiện, của các con số, đạt đến sự chuẩn xác hầu như tuyệt đối. Sự xuyên tạc, lừa dối không c̣n nhiều chổ đứng. Những người lănh đạo bảo thủ giáo điều rất sợ sự thật, họ sợ quần chúng biết rơ vô vàn sự thật cũ và mới. Bốn, năm năm nay, họ không c̣n dám nói đến: nh́n thẳng vàọ sự thật, nói lên sự thật nữa ! Họ đă lùi bước. V́ với tất cả sự thật hiển nhiên, lịch sử đảng cộng sản, lịch sử đất nước đều phải viết lại hết. Tiểu sử các nhà lănh đạo cũng phải viết lại !
Họ vừa xét xử vội vă, kín những người lănh đạo Phong trào Thống nhất Dân tộc và Xây dựng Dân chủ và những nhà lănh đạo Phật giáo với những lời buộc tội độc đoán, phi lư. Họ sợ sự thật và công luận. Nay một số người lănh đạo muốn tổ chức phiên ṭa xét xử ông Hoàng Minh Chính và ông Đỗ Trung Hiếu, nhưng họ lại rút dù, lại lo sợ. Tin từ Hà Nội cho biết trong giới tư pháp ai cũng ngại làm chánh án hay bồi thẩm đề xét xử những nhân vật trên đây! Bộ chính trị lúng túng to v́ không xử mà bắt giam lâu là phạm luật tố tụng h́nh sự; mà xử kín th́ tự tỏ ra đuối lư và phi pháp, xử công khai th́ sợ dư luận bùng nổ. Vụ án trước đây xử ông Tạ Đ́nh Đề và mới đây xử viên cảnh sát Nguyễn Tùng Dương làm họ run. ông Hoàng Minh Chính yêu cầu họ cứ mở ṭa án, xét xử công khai, ông đă chuẩn bị để tự bảo vệ theo luật pháp. Để xem họ sẽ làm theo cách nào ! Trước đây, nhà văn Dương Thu Hương đă yêu cầu họ mở phiên ṭa công khai xét xử bà, họ không dám làm ! Đủ thấy họ chỉ có quyền lực thô bạo và bất nhân, họ không có lẽ phải và ngay pháp luật của chính họ thảo ra cũng bất lợi cho họ.
Một cuộc đấu tranh rơ ràng không cân sức!
Đối thoại và bao dung
Các chiến sĩ đấu tranh cho dân chủ ở trong và ngoài nước có một thế mạnh nữa, đó là những điều họ đ̣i hỏi không có ǵ là quá đáng. Có thể nói họ chỉ đ̣i hỏi ở những người lănh đạo cộng sản cầm quyền những đ́êu mà những người này đă hứa. Đó là những điều đă được ghi trong nghị quyết của đại hội đảng.
Trên giấy trắng mực đen, nghị quyết và văn kiện đại hội đảng CSVN ghi rơ :
- Đảng chủ trương đoàn kết và ḥa hợp dân tộc.
- Đảng luôn lắng nghe những ư kiến xây dựng, cả những ư kiến chỉ trích và phê b́nh.
- Đảng hứa sửa chữa những sai lầm.
- Trước hết là đổi mới về kinh tế, sau đó là từng bước đổi mới về hệ thống chính trị.
- Đảng phát huy tác dụng của ḿnh bằng 2 biện pháp cơ bản: thuyết phục và nêu gương. Đảng không ra ́ệnh, cưỡng bức, áp dặt...
- Ra sức xây dựng một nhà nước pháp quyền; mọi người đều b́nh đẳng trước pháp
luật.
- Tất cả các tổ chức đảng đều hoạt động trong phạm vi hiến pháp và luật pháp, đều
chịu sự chi phối của luật pháp.
- Các cơ quan đảng, nhà nước phải trả lời và giải quyết chu đáo các đơn khiếu nại của công dân.
Những chiến sĩ dân chủ chân chính không mong muốn ǵ hơn có những cuộc đốí thoại thẳng thắn, chân thành, b́nh đẳng trên t́nh nghĩa đồng bào ruột thịt với những người lănh đạo của đảng cộng sản và nhà nước; những cuộc đối thoại b́nh tĩnh, tôn trọng lẫn nhau ấy có thể diễn ra trên vô tuyến truyền h́nh để đồng bào cùng biết. Những cuộc thảo luận ấy không phải để thỏa măn ư muốn “ai thắng ai”, “ai thắng ai thua”, mà chỉ để t́m ra sự thật và lẽ phải, chỉ có lợi cho đất nước và nhân dân.
Nhưng cuộc đối thoại thẳng thắn, b́nh tĩnh, với động cơ xây dựng ấy sẽ mở ra một thời kỳ mới trong xă hội ta, thời kỳ công dân đông đảo tham gia công việc của đất nước, thời kỳ mọi ư kiến xây dựng đều được lắng nghe, tiếp nhận, kết thúc thời kỳ thiếu dân thiếu chủ, thiếu trao đổi vào thảo luận trong xă hội, một chiều từ trên dội xuống, đảng độc thoại, “đảng chọn dân bầu” rất tệ hại.
Không phải ngău nhiên mà trong Đại hội Nhà văn Việt Nam vừa qua, bài tham luận được tán thưởng nhất không phải là những lời huấn thị nhạt nhẽo của lănh đạo, mà là bài tham luận ngắn gọn, xúc tích của nhà thơ Lê Đạt, một nhân vật chủ yếu của nhóm “Nhân Văn Giai Phẩm” cách đây hơn 30 năm; ông chỉ rơ : “Độc thoại là căn bệnh măn tính từ thời kỳ quan liêu bao cấp. Đôí thoại chính là thuần phong mỹ tục mới của một xă hội hiện đại, văn minh.” Do đốí thoại mà cuộc chiến tranh gay gắt ở Trung Đông được giải quyết. Do đốí thoại mà người da trắng ở Nam Phi chịu công nhận ông Nelson Mandela từ tù nhân chính trị 27 năm dài trở thành tổng thống của nước cộng ḥa Nam Phi. Mới đây, nhóm quân phiệt ở Rangoon trả tự do cho bà Aung San Suu Kyi và chịu đốí thoại với bà. Nhân dân các nước ấy, các khu vực ấy, cả thế giới đều hoan nghênh và được lợi bởi đốí thoại.
Sau khi những người lănh đạo ở Hà Nội ḥa giải và đối thoại với tất cả các kẻ thù cũ: từ Pháp, Nhật, Trung Quốc đến Hoa Kỳ... mọi người ở trong nước và ngoài nước mong chờ họ ḥa giải và đối thoại với những người Việt Nam trong và ngoài nước đấu tranh cho dân chủ và tự do cho toàn xă hội, cho những đồng bào ruột thịt, cho những đồng chí cũ của họ. Bây giờ đă là quá chậm.
Hăy nghe bà Aung San Suu Kyi góp ư kiến: Cần giải tỏa nỗi sợ của cả 2 bên. Những người có tư tưởng dân chủ hăy dũng cảm tự vượt lên ḿnh, không c̣n sợ cường quyền giam cầm, tù đày; những người cầm quyền hăy mạnh dạn chớ có sợ mất quyền lực và đặ c lợi, chớ có sợ bị trả thù. Hai bên hăy thỏa thuận với nhau, lấy nhân dân và toàn xă hội làm trọng tài, dùng lư lẽ đối thoại, từ bỏ bạo lực và vũ lực, không gây rối loạn và mất ổn định của xă hội. Cả 2 bên đều lấy quyền lợi toàn dân tộc và xă hội làm trọng, mở ra một thời kỳ mới của đất nước. Hăy đối xử với nhau có văn hóa, biết tôn trọng nhau như những người công dân trưởng thành có thiện chí. Hăy biết giữ “lễ” với nhau, nghĩa là lắng nghe nhau, ôn tồn, tỉnh táo, biết bỏ qua những điều nhỏ nhặt, thứ yếu, không mạt sát nặng lời, những ǵ nhất trí th́ ghi nhận, những ǵ c̣n lại th́ đối thoại tiếp....
Ở một xă hội dân chủ đă có truyền thống, các đảng thay nhau cầm quyền do được ủy nhiệm của đa số cử tri, luôn đối thoại, tranh luận đôi khi gay gắt với nhau, nhưng luôn giữ được ḥa khí, thường c̣n chân thành cảm kích tỏ ḷng biết ơn đối thủ của ḿnh, do có đốí thủ mà bản thân luôn giữ ḿnh trong sạch, ngay thẳng, mà lănh đạo trở nên sắc sảo và sáng tạo, được cử tri tín nhiệm.
Chúng ta rất thấu hiểu nỗi lo, nỗi băn khoăn, nỗi sợ của những người đương quyền và gia đ́nh họ. Họ suy tính được mất, thiệt hơn, sự bất trắc và an toàn của bản thân khi t́nh h́nh biến động. Những nguơi đấu tranh cho dân chủ có quan tâm và trao đổi ư kiến về vấn đề này. Đă có ư kiến đề xuất để những người trên đây tự giải tỏa nỗi lo ngại, b́nh tâm, bởi cảc lẽ sau đây:
- Nguồn góc sai lầm hay tội lỗi suy cho cùng là ở ngọn nguồn của học thuyết, của chế độ xă hội mà những người sáng lập hoặc du nhập vào nước ta đến nay không c̣n sống.
- Những quyết định quan trọng nhất, định h́nh cho bộ máy đảng và nhà nước điều hành công việc của đất nước cũng là những quyết định tập thể của các đại hội đảng, của bộ chính trị, của trung ương đảng từ 50 năm nay, mà những người đề xuất ra cũng không c̣n sống.
- những vụ án chính trị lớn bất công, oan trái cũng là những vụ án diễn ra từ hơn 30 năm, hơn 20 năm trước nay cần xem xét, kết luận lại, khôi phục danh dự, minh oan cho các nạn nhân; người chịu trách nhiệm lớn nhất và trực tiếp nay không c̣n sống. Người c̣n sống th́ chỉ chịu phần trách nhiệm thứ yếu, hoặc gián tiếp...
- Những vụ ám sát, giết hại lẫn nhau giữa các đảng phái chính trị diễn ra vào khoảng nửa thế kỷ về trước, những hành động tàn bạo của các bên trong thời kỳ chiến tranh, những sai lầm trong cải cách ruộng đất (mà nói chung đă được sửa chữa với những mức độ khác nhau), các trại cải tạo, giam giữ tù chính trị, các đợt cải tạo công thương nghiệp, các vụ bán băi tổ chức di tản vượt biên nửa hợp pháp thu vàng, sự kiện thuyền nhân rời quê hương gây nên những tổn thất kinh khủng cho đất nước đều đă trở thành những sự kiệ n của lịch sử, của quá khứ, diễn ra trước thời kỳ đổi mới, mà những người chịu trách nhiệm chính hoặc đă chết, hoặc đă rời vị trí phụ trách. Tất cả cần được kết luận lại cho rơ ràng, không thể cho qua, ghi lại thành kinh nghiệm và lịch sử của đất nước, lưu truyền thành hành trang tinh thần của các thế hệ tiếp nối về sau.
Một cuộc họp đặc biệt của một quốc hội được bầu ra một cách dân chủ sẽ ra nghị quyết về các vấn đề lịch sử trên đây trên tinh thần nghiêm cách và bao dung, nhằm đi đến một đồng thuận mới, tránh gây căng thẳng, xáo trộn và mất ổn định xă hội.
Một chương lịch sử chấm dút. Một chương lịch sử mới sẽ mở ra. Đất nước ta đă có độc lập. Nhân dân ta sẽ có tự do đầy đủ. Trong niềm vui lớn của đổi thay sâu sắc, cả xă hộ i chung một niềm tin yêu:
Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng!
Đốí thoại và bao dung sẽ là 2 giá trị tinh thần bền vững của xă hội mới trong thời đại mới ngày nay. Không phải ngẫu nhiên mà năm 1995 này được Liên Hiệp Quốc đặt tên là Năm của Bao Dung (Année de la Tolérance).
Bao dung: là thái độ thông minh và nhân ái, biết lắng nghe và tiếp nhận lẽ phải, biết công nhận sai lầm để phục thiện, biết bổ xung kiến thức, tiếp nhận thông tin, không định kiến và thành kiến, không độc đoán và trịch thượng, biết thuyết phục và chờ đợi... Đó là thái độ khiêm tốn, tự tin, dân chủ và khoa học. Trái với tinh thần bao dung là thái độ kiêu ngạo và tự măn, chủ quan và độc đoán, chỉ biết độc thoại, một chiều, hẹp ḥi và chấp nhặt. Bao dung là thái độ có văn hóa, văn minh, có “lễ”, có tinh thần tập thể, xă hội, cộng đồng, nhân loại... Chống lại bao dung là mù quáng, thô lỗ, cộc cằn, độc ác, “ai không theo ta là kẻ thù của ta”, là cá nhân cực đoan, cô độc và tự cô lập. Bao dung là con số cộng, hơn nữa là con số nhân. Chống lại bao dung là con số trừ, tệ hại hơn nữa, là con số chia. Một bên là sự phong phú, nảy nở, sinh sôi, là nhân bản, là đa nguyên. Bên kia là sự khô cằn, héo hon, cạn kiệt...
Hành động của chúng ta
Bao lâu nữa, Việt Nam ta có một nền dân chủ đích thật? Bao lâu nữa, người Việt Nam ta có đầy đủ quyền công dân ? Về mặt nhân quyền, quyền tự do ngôn luận và báo chí, quyền tự do tổ chức và lập hội, quyền tự do tín ngưỡng đầy đủ, Việt Nam ta lạc hậu đến gần 2 thế kỷ so với các nước dân chủ tiên tiến. Điều đầu tiên cần làm sáng tỏ là : dân chủ là yêu cầu cấp bách của cuộc sống hiện nay của xă hội ta. Cần bác bỏ dứt khoát luận điệu chống chế rằng: dân ta cần thoát khỏi cảnh nghèo khổ, cần làm giàu đă, mà chưa cần dân chủ ! Không có luận điệu nào xúc phạm đến nhân cách của đồng bào ta bằng luận điệu phi lư này ! Dân chủ c̣n là yêu cầu cấp bách v́ có dân chủ mới xây dựng được nhà nước pháp quyền; có dân chủ mới chống lại được tệ quan liêu, hối lộ, cửa quyền, tham nhũng. Có dân chủ mới có công bằng xă hội. Có dân chủ mới bảo đảm phát triển vững chắc những thành tựu đổi mới về kinh tế.
Luận điệu nhân dân Châu Á không quan tâm đến tự do cá nhân, không có tập quán dân chủ là luận điệu ngụy biện, xằng bậy. Công dân ở nước nào, vùng nào, châu lục nào lại không muốn sống tự do với đầy đủ quyền công dân !
Chúng ta yêu cầu mở ra một cuộc trưng cầu dân ư: Xă hội Việt Nam hiện nay có cần dân chủ hay không ? Và mỗi một người công dân hăy suy ngẫm và trả lời rơ ràng. Chỉ một nhúm người bảo thủ cực đoan nhất là chống lại dân chủ.
Thật đáng xấu hổ cho đất nước ta phải ở trong khoảng mươi nước c̣n tồn tại chế độ độc đoán ! Đất nước ngh́n năm văn hiến mà dân không có tự do ! Một đất nước nói quá nhiều “nhân dân làm chủ”, mà hóa ra người dân vẫn chưa có quyền công dân đầy đủ !
Lại đáng xấu hổ hơn nữa là ta để cho các nước xung quanh và xa gần khuyên bảo, lên lớp về dân chủ và tự do ! Quốc hội Úc chất vấn chính phủ CS Việt Nam về nhân quyền ! Tổng thống Clinton trong tuyên bố chính thức ngày 11 tháng 7 về b́nh thường hóa cũng nhấn mạnh: nhân dân Việt Nam đă có độc lập, việc b́nh thường hóa sẽ giúp cho tự do được tăng tiến ở Việt Nam !
Cần nhận rơ trở ngại chủ yếu cho dân chủ và tự do là ở mấy cái đầu bảo thủ, giáo điều đang ngự trị trong cơ quan lănh đạo của đảng cộng sản ! Họ vẫn một mực “thống trị đảng” và “thống trị toàn xă hội”. Họ đang nhân danh “ổn định xă hội”, nhân danh “dân chủ tập trung” để hạn chế các cuộc thảo luận dân chủ từ đại hội chi bộ đến đại hội toàn quốc của đảng lần thứ 8 sắp đến. Thế nhưng t́nh h́nh hiện tại khác xa t́nh h́nh khi tiến hành đại hội 7 bốn năm về trước. Trong thời mở cửa, nhân dân Việt Nam, đông đảo đảng viên cộng sản đă hiểu yêu cầu cấp bách của dân chủ và tự do; tâm lư xă hội, tập quán xă hội, nếp sống xă hội, nhận thức xă hội đă thay đổi sâu rộng khi trào lưu dân chủ sống động của thế giới ào ạt tràn vào nước ta bằng muôn vàn mối liên hệ giao lưu kinh tê, văn hóa, t́nh cảm. Cuộc bỏ phiếu về giữ hay bỏ chuyên chính vô sản trong cuộc họp trung ương đảng CSVN tháng 1 vừa qua với kết quả 50/50 là một dấu hiệu nổi bật cho thấy ngọn gió dân chủ đă ập vào cả hội trường của trung ương đảng, mặc dù cuộc bầu trung ương kỳ đại hội 7 đă được lựa chọn kỹ từ trước để gồm những người bảo thủ nhất theo khẩu vị của bộ chính trị đương nhiệm.
Cuộc đấu tranh cho dân chủ và tự do cần tiến hành khẩn trương, bền bỉ, không nóng vội, không nản chí, theo phương châm lấn dần từng bước một. Cần một thời kỳ chuyển tiếp từ độc đảng sang đa đảng, với bước đi hợp lư, gọn gàng.
Ngay trước mắt, hăy mở rộng không ngừng không gian đối thoại. Sáng kiến mở một diễn đàn dân chủ là một sáng kiến hay. Đó có thể là một tờ báo, đăng những ư kiến khác nhau về hiện t́nh đất nước. Hoặc có thể có nhiều tờ báo, tập san, nhiều tập tài liệu, nhiền tập sách mỏng, gọn, nhẹ, dễ truyền tay, lưu hành trong các thành phố và nông thôn, giữa Hà Nội và Sài G̣n cùng Hải Pḥng, Nam Định, Huế, Đà Nẵng..., in trong nước và in từ nước ngoài. Nội dung nên là những vấn đề thiết thân của đất nước. Giọng điệu nên ôn tồn, tỉnh táo,. b́nh tĩnh, tôn trọng những chính kiến khác nhau, mới mẻ; nên cổ vũ sự trao đồi ư kiến, đánh giá các chính kiến, tranh luận một cách khoa học, tiếp cận chân lư. Bên cạnh các nhà chính trị, các nhà sử học, các nhà lư luận, pháp luật học, các văn nghệ sĩ, các giáo sư, nhà kinh doanh, nhà ngoại giao... rất nên mời giới phụ nữ và đặc biệt là các bạn trẻ lên tiếng. Ở trong nước, nhà khoa học về thông tin Phan Đ́nh Diệu có thể là điểm thu thập, tiếp nhận các chính kiến, v́ ông là người đề xướng “diễn đàn dân chủ”. Ở ngoài nước, các tạp chí Hợp Lưu, Đốí Thoại ở Hoa Kỳ, Diễn Đàn, Thông Luận, Tin Nhà ở Pháp (Paris) có thể là những địa chỉ tiếp nhận và phổ biến, về sau có sự tham gia rộng răi hơn. Nên có sớm một số tập san trao đổi về hiện t́nh đất nước gọn, nhẹ, súc tích nhằm vào dịp đại hội đảng các cấp (từ cuối 1995 đến cuối 1996) để cho bạn đọc là đảng viên và người ngoài đảng tham khảo.
Diễn đàn dân chủ không loại bỏ ai, kể cả những người lănh đạo cao cấp của đảng cộng sản, và chúng ta mời họ tham gia cuộc đối thoại chung. Dù cho họ có chụp mũ những chiến sĩ dân chủ là có “dụng ư xấu”, “ăn tiền của CIA”, “thực hiện mưu đồ diễn biến ḥa b́nh của đế quốc”, “văn hóa phản động”, “chính trị phá hoại”... th́ chúng ta vẫn làm, càng làm v́ tự tin và tin đây là việc thiện, việc nghĩa, v́ dân v́ nước.
Những tờ báo, những tập tài liệu như thế là những cánh én báo mùa xuân dân chủ, những cánh bướm trong vườn hoa đa sắc đa nguyên rất cần cho cuộc sống dân tộc. Khi ư thức xă hội đă thay đổi hẳn, khi nhận thức xă hội đă không c̣n cứng nhắc như trước, khi nếp nghĩ dân chủ đă bén rễ sâu th́ những người lănh đạo cổ hủ sẽ cảm thấy cô độc và họ không thể không buộc phải nhượng bộ. Mấy năm nay, trong thâm tâm mỗi người Việt Nam, trong mỗi gia đ́nh, trong mối quan hệ bạn bè, trong các tập thể nhỏ, bà con ta đă không c̣n “nói dựa”, “nói theo” như trước; mỗi người đă biết tự suy nghĩ theo cái đầu của ḿnh; đă rũ bỏ cái cố tật độc thoại theo lời dạy của đảng,... cùng với sự rũ bỏ kiểu ăn mặc đồng phục tẻ nhạt của trại lính. Đầu óc phê phán nảy nở là hiện tượng đẹp đẽ và mới mẻ mang tính thời đại.
Những người không c̣n có lẽ phải và chính nghĩa đang lên cơn cuồng nộ khi thấy tâm lư xă hội và nhận thức xă hội không c̣n thuận lợi cho họ . Họ quen dạy bảo người khác và tự cho rằng chẳng cần nghe ai. Họ đang mở chiến dịch đàn áp và vu cáo. Họ chửi bới đài VOA, BBC, RFI là đưa tin thất thiệt và xuyên tạc ! Họ chửi bới Quốc hội Hoa Kỳ là tại đó chẳng có đại biểu nào đại diện cho lao động! Cứ làm như Quốc hội ở Hà Nội gồm toàn người lao động và bênh vực cho lao động ! Họ chửi bới các chiến sĩ dân chủ trong và ngoài nước là xuyên tạc sự thật, là phản bội nhân dân... nhưng lại không có dẫn chứng và lập luận. Họ nói năng hồ đồ v́ họ không có lẽ phải, họ đuối lư, họ không dám đối thoại ! Họ công kích các cơ quan bảo vệ nhân quyền quốc tế là can thiệp vào chủ quyền nước khác, cố t́nh quên rằng họ đă kư kết vào văn kiện quốc tế cam kết tôn trọng nhân quyền ở Việt Nam với cộng đồng quốc tế, do đó thế giới có quyền và có nhiệm vụ lên tiếng nhắc nhở, khuyên can và lên án họ. Đây là “nghĩa vụ can thiệp” để chặn tay kẻ làm càn giữa xă hội văn minh.
Trong một xă hội tiền tiến đă có những điều luật xử trường hợp công dân không cứu giúp người gặp nạn. Chỉ có kẻ mất trí mới hành hạ, đày đọa con cái của ḿnh rồi cấm không cho người láng giềng can ngăn, phê phán, vịn cớ rằng trong nhà tôi, tôi làm ǵ là quyền của tôi, các người không có quyền chơ vào !
Tuổi trẻ: Sức bật của nền dân chủ
Cả 2 cuốn sách Hoa Xuyên Tuyết và Mặt Thật tôi đều viết tặng các bạn trẻ của đất nước. Tôi tin rằng sớm muộn, các bạn trẻ trong nước sẽ có dịp đọc 2 cuốn sách ấy. Tôi đă nhận gần một trăm lá thư của các bạn trẻ từ trong nước, sau khi các bạn này đọc 2 cuốn sách ấy. Đó là những quà quư nhất cho tôi trong thời kỳ c̣n phải lưu vong. Các bạn trẻ, sinh ra trong nửa sau thế kỷ 20, 45 tuổi đổ lại, là tương lai rực sáng của đất nước ta. Các bạn đang ở độ sung sức về thể chất và tư duy. Các bạn không bị quá khứ đè nặng và ràng buộc, các bạn mở rộng ḷng ḿnh cho những làn gió mới của thời đại. Nhiều bạn hỏi tôi về chiến tranh và ḥa b́nh, về đảng cộng sản, về Hồ Chí Minh, về cải cách ruộng đất về Mác-Lênine, về Mao Trạch Đông và Staline, về dân chủ và về nhân quyền, về tuổi trẻ ở Pháp, Hoa Kỳ, đặc biệt là về tương lai đất nước. Tuổi trẻ háo hức ṭ ṃ và mơ mộ ng. Tuổi trẻ cũng hiếu động và táo bạo.
Nhưng người lănh đạo giáo điều, bảo thủ chỉ mong cho tuổi trẻ lao vào làm ăn sôi nổi mà quên đi các vấn đề chính trị hệ trọng của đất nước. Thậm chí họ c̣n cho rằng để cho tuổi trẻ sa vào mê tín dị đoan, chơi bời hưởng lạc... c̣n hơn là làm chính trị ! Tôi rất rơ, tuổi trẻ nước ta đang thức tỉnh. Nhiều bạn lao vào học tập chuyên cần nhằm tiếp thu kiến thức mới. Nhiều bạn không ưa cảnh làm ăn mánh mung lừa lọc. Họ mong muốn những thang giá trị mới cho xă hội: người có thực tài và tâm huyết ở vị trí cao, có thu nhập xứng đáng với cống hiến.
Tuổi trẻ từ 18 đến 40, 45 tuổi chiếm số lượng áp đảo trong số cử tri của đất nước ta. Nếu số anh chị em trẻ gíác ngộ về yêu cầu cấp bách của dân chủ và tự do, th́ đó sẽ là quả tạ quyết định ném vào bàn cân giữa bảo thủ và tiến bộ, giữa độc đoán và dân chủ, giữa áp đặt và tự do, có lợi cho tiến bộ, dân chủ và tự do. Nếu số anh chị em trẻ sôi nổi luận bàn về các vấn đề dân chủ, tự do, về quyền công dân, về mở cửa tiếp nhận đầu tư, về luật pháp, về ṭa án, về tự do ngôn luận và báo chí, về tự do tín ngưỡng... th́ không khí đối thoại, tranh luận sẽ mở rộng trong xă hội và ư thức xă hội tiến bộ sớm h́nh thành.
Trong hàng ngũ thanh niên cộng sản cũng cần h́nh thành nếp tranh luận dân chủ. Hăy làm cho anh chị em thanh niên ấy có lư tưởng sống cao đẹp, không a dua theo những cái đầu bảo thủ già nua cổ lỗ, tránh xu thời để kiếm danh vọng và địa vị. Hăy học hỏi chuyên cần, thật ḷng yêu nước ḿnh, thương dân ḿnh, thúc đẩy sự phát triển của đất nước theo hướng dân chủ hóa.
Tuổi trẻ cần hành động sôi nới, quư trọng thời gian. Nhân dân Việt Nam đă bị phung phí thời gian quá dài rồi. Không nên bị động, ngồi chờ “cho các cụ lần lượt ra đi”. Hăy tự dành cho ḿnh quyền b́nh đẳng về chính trị với các bậc đàn anh, v́ lẽ phải không lệ thuộc vào tuổi tác. Hăy tự tin và dấn thân cho những ǵ ḿnh cho là phải, là đúng. Hăy tự nhận lấy trách nhiệm cứu nước như các thế hệ cha anh trước đây. Xưa kia là mối nhục mất nước, ngày nay là mối nhục chưa có tự do, chưa có nhân quyền, lạc hậu về chính trị với các nước láng giềng và các nước xa gần thôi thúc tuổi trẻ cùng nhau dấn thân.
Các bạn trẻ hăy cùng nhau trao đổi về các vấn đề cụ thể: V́ sao ở đất nước ta luật pháp không nghiêm; v́ sao cuộc đấu tranh chống buôn lậu và tham nhũng không kết quả; v́ sao nền giáo dục xuống cấp ? Quốc hội có thật sự là cơ quan quyền lực cao nhất chưa ! Nguyên lư vô sản chuyên chính có cần thiết không ?... Hăy quan tâm đến số phận những công dân ruột thịt bị đối xử bất công. Hăy t́m hiểu v́ sao cụ Nguyễn Hộ bị bắt giam, bị quản thúc, nay lại bị đe dọa tống giam ? Cụ làm ǵ, cụ nói ǵ ? V́ sao ông Hoàng Minh Chính bị bắt lại ! Hăy t́m đọc và t́m hiểu về 2 lá thư của vợ ông Vũ Đ́nh Huỳnh và vợ tướng Đặng Kim Giang... Hăy t́m hiểu lá thư ngỏ của ông Nguyễn Trung Thành và đánh giá ông là người tốt hay xấu ? V́ sao ? Hăy nói lên chính kiến riêng của ḿnh...
Các bạn trẻ hăy t́m đến những người lớn tuổi nhưng vẫn giữ tư duy tươi trẻ mà kết bạn vong niên, kết t́nh đồng chí trong công cuộc hiện đại hóa và dân chủ hóa đất nước. Đó là những người lớn tuổi, có người đă nghỉ hưu nhưng vẫn âu lo cho đất nước, trí tuệ vẫn trong sáng, vẫn coi trọng các giá trị tinh thần và đạo đức mới, tư duy không cằn cỗi, lẩm cẩm. Đó là những cố vấn quư cho tuổi trẻ, nhưng tấm gương sáng không chạy theo danh vọng và hưởng thụ giữa cảnh bon chen về vật chất hiện nay.
Ư thức thống nhất và sự hỗ trợ trong, ngoài nước
Có người lo về t́nh trạng chia rẽ Bắc - Nam. Những người lănh đạo trong nước làm những chuyện rất dở khi kỷ niệm 20 nărn “giải phóng miền Nam”, bắt đầu từ Buôn Mê Thuộc rồi Huế, rồi Đà Nẵng, sau cùng là Sài G̣n với những cnộc biểu dương quân sự. Chính họ đă khơi lại cuộc chiến Bắc - Nam. Các nhà báo quốc tế từ Việt Nam trở về vào dịp này đều lắc đầu nhận xét: Sao các ông già ở Hà Nội lại lẩm cẩm, dại dột đến thế! Người ta không thể xúc phạm hơn người dân miền Nam ! Họ vẫn chia rẽ, áp đặt, thống trị...
Chính nhân dân ở hai ḿên đă tự ḿnh ḥa giải và ḥa hợp lẫn nhau. Miền Nam đă chia sẻ biết bao phương tiện vật chất cho miền Bắc trong t́nh nghĩa ruột thịt. Không kể đến những chiến lợi phẩm và của cải cướp đoạt trắng trợn trong “cải tạo” do tham nhũng, bà con ta ở miền Nam đă san sẻ cho họ hàng, bạn bè miền Bắc không biết cơ man nào là hiện vật. Bà con ở miền Bắc hiểu rơ về sự “phồn vinh giả tạo” ở miền Nam mà đảng đă rêu rao quả là một sự phồn vinh có thật và sẵn sàng tiếp nhận sự san sẻ ấy.
Mặt khác, có một sự thống nhất sâu đậm hơn, ấy là với các cuộc “cải tạo công thương nghiệp”, đánh phá tư sản, “các trại cải tạo ngụy quân, ngụy quyền”, kê khai lư lịch... bà con 2 miền cảm thấy gần nhau hơn, thông cảm nhau hơn v́ cùng bị cai trị bởi một chính quyền độc đoán hà khắc, cùng nếm mùi vị của chuyên chính vô sản và đấu tranh giai cấp ! Điều ấy giải thích v́ sao ông Hoàng Minh Chính lại quư trọng giáo sư Đoàn Viết Hoạt và kết bạn thân với ông Đỗ Trung Hiếu; v́ sao cuộc truy điệu cảm động nhà thơ Phùng Quán lại được tổ chức ở nhà ông Nguyễn Hộ giữa Sài G̣n... ở thời đại thông tin, những ǵ diễn ra ở một nơi liền được truyền nhanh trong cả nước, không có cách ǵ bưng bít nổi và đều nhận được phản ứng tức thời từ khắp nơi.
Cộng đồng người Việt ở nước ngoài hăy tiếp sức cho cuộc đấu tranh dân chủ hóa ở trong nước. Muốn tiếp sức th́ cần những mối quan hệ và giao lưu. Chớ có cắt cầu, tẩy chay mọi quan hệ, việc lên gân lập trường vững chắc chống bang giao Mỹ - Việt, chống quan hệ trong ngoài nước thiết nghĩ nên cân nhắc và phân tích cặn kẽ. Sự việc bà con về thăm quê, thăm nhà đông đảo là một việc làm tự nhiên, phản ánh t́nh tự dân tộc; vấn đề đặt ra ở đây là quan hệ để làm ǵ ? Làm ǵ để thúc đẩy cuộc dân chủ hóa? Hăy tiếp cận các đại biểu chính quyền và đảng cộng sản, tiếp cận cán bộ kinh tế, văn hóa, tiếp cận sinh viên từ trong nước ra, nói chuyện ôn tồn, ngay thật, b́nh đẳng với họ. Cần nhận rơ thế của các chiến sĩ dân chủ là cái thế của lẽ phải, của xu thế thời đại, của tương lai chắc chắn - sao lại sợ đối thoại với một chính quyền độc đoán, cổ lỗ, ngụy biện. Họ có sợ ta th́ sợ chứ sao ta lại sợ họ !
Từ cuối năm 1991, khi một số thượng nghị sĩ Hoa Kỳ, cố vấn an ninh của tổng thống Mỹ cùng một số nhà báo Mỹ hỏi tôi về b́nh thường hóa, tôi đă nói lên ư kiến của tôi là nên b́nh thường hóa, càng sớm càng tốt, v́ quyên lợi của Hoa Kỳ, của các hăng kinh doanh Hoa Kỳ, nhưng tất cả vấn đề là làm ǵ, làm cách nào để góp sức trào lưu dân chủ ở Việt Nam. Những cái đầu bảo thủ, giáo điều ở Hà Nội mong b́nh thường hóa với Mỹ nhưng lại sợ phát sốt lên. Họ mong để có những món đầu tư lớn cho hạ tầng cơ sở, nhưng họ sợ trào lưu dân chủ hóa. Họ bị kẹt. Chính các nhà đầu tư nước ngoài đ̣i đổi mới hệ thống hành chánh, luật pháp và ngân hàng một cách cấp bách, mạnh mẽ nhất. Đó là những điều kiện thuận lợi cho công cuộc kinh doanh phù hợp với xu thế dân chủ hóa.
Gần đây, đầu tháng 5 1995 trong một cuộc họp trong trụ sở Quốc hội Mỹ, một số thượng nghị sĩ Mỹ lại hỏi ư kiến tôi về việc b́nh thường hóa Mỹ - Việt, tôi lại khẳng định nên sớm b́nh thường hóa, nên để VN vào tổ chức Đông Nam Á, xu thế dân chủ hóa sẽ được thuận lợi hơn. Tôi tin rằng tâm lư xă hội thời mở cửa đang thay đổi và tác động không ít vào đảng cộng sản. Tôi hiểu rất rơ rằng trong đảng cộng sản, một phần không nhỏ người vào đảng là do ḷng yêu nước, rất ít bị chi phối bởi học thuyết Mác và chủ nghĩa Lénine, vẫn c̣n một tỉ lệ nào đó có lương tâm và học vấn, giữ được ḷng trong sáng trong cơn sa đọa chung hiện nay, đặc biệt là những đảng viên trí thức, đảng viên trẻ, không ở trong các cấp ủy. Cũng có không ít đảng viên lớn tuổi, lâu năm, cùng lứa tuổi Với ông Nguyễn Hộ, Tạ Bá Ṭng hoặc Lê Giản, Trần Độ, Ngô Thức... ư thức dân tộc sâu đậm, cốt cách ngay thẳng, có vốn sống phong phú, giàu suy nghĩ và tâm h uyết. Trong đảng, cuộc đấu tranh sắp tới tất nhiên sẽ phát triển mạnh hơn, nhân dịp đại hội đảng các cấp đi đến đại hội toàn quốc lân thứ 8.
Các bạn trong cộng đồng người Việt hăy tận dụng các cuộc về nước thăm viếng, tham quan, du lịch, làm ăn, làm công tác từ thiện, văn hóa..., tận dụng các cuộc tiếp xúc, tṛ truyện với người thân, bạn bè mà giới thiệu về nếp sống dân chủ, nếp nghĩ dân chủ, mà giới thiệu về quyền tự do của người công dân, mà trao đổi về những vấn đề chính trị sơ đẳng, b́nh thường nhất của người dân cho đến những vấn đề chính trị của đất nước. Tất cả sẽ thấm dần, thấm dần vào nhận thức xă hội như mưa nhỏ thấm vào đất khô, bồi dưỡng tŕnh độ hiểu biết về chính trị xă hội của người dân. Đó là những bài học vỡ ḷng, sơ đẳng về chính trị công dân rất sinh động và cần thiết nay mới có cơ hội thực hiện. Hăy tạo nên cơ hội và tận dụng những cơ hội ấy.
Đôi lời kết luận.
Nhân dân ta đă có độc lập, rồi sẽ có dân chủ và tự do như hầu hết các nước khác.
Con đường đến ấm no, giàu mạnh, văn minh và hạnh phúc ắt phải đi qua chặng đường dân chủ.
Trả lại quyền dân chủ cho nhân dân, cho xă hội là món nợ của thế lực cầm quyền; đây là lẽ phải, không phải là sự ban ơn.
Những sai lầm to lớn của đảng cộng sản, vi phạm quyền lợi, cuộc sống của nhân dân là do chính sách độc đoán cầm quyền, độc quyền lănh đạo, bóp nghẹt quyền tự do của người công dân.Tính chính đáng của đảng trong việc nắm trọn chính quyền do đó trở thành vấn đề bàn căi. Cơ sở pháp lư của chính quyền ấy trở nên mong manh.
Có một con đường để đi đến dân chủ và tự do nhanh chóng và sớm sủa, đó là con đường đối thoại và bao dung. Đối thoại giữa những người cầm quyền và các chiến sĩ đại diện cho trào lưu dân chủ. Thái độ bao dung trên t́nh nghĩa anh em ruột thịt để đi đến những thỏa thuận hợp t́nh hợp lư giữa hai bên.
Sự chia đôi lực lượng giữa Cộng sản và Quốc gia đă đi vào quá khứ. Ngày nay chỉ có hai thé lực đối chọi nhau một cách không bạo lực: những người cầm quyền độc đoán, bảo thủ, giáo điều... và những người đề xướng, dẫn đầu phong trào dân chủ cùng những thế lực ủng hộ, tiếp sức cho phong trào ấy.
Đây là một cuộc đọ sức gay go, quyết liệt, không đổ máu mà thắng lợi cuối cùng nhất định sẽ thuộc về xu hướng dân chủ hóa.
Các lực lượng dân chủ ở trong nước và ở ngoài nước hăy chủ động bắt tay nhau chặt chẽ, phối hợp hành động, khôn khéo và khẩn trương tận dụng thời cơ mở cửa, dùng nhiều h́nh thức đấu tranh qua truyền thông, phát thanh, báo chí, xuất bản, rỉ rả từ miệng đến tai... từng bước dồn chính quyền độc đoán vào thế cô lập và bị động. Hăy lôi cuốn đông đảo tuổi trẻ vào cuộc đấu tranh to lớn này. Tuổi trẻ ngoài nước hăy chủ động liên hệ với tuổi trẻ trong nước thúc đẩy cuộc đấu tranh chung.
Trong xu thế đấu tranh, thời cơ và t́nh thế để chuyển biến sẽ đến. Trong thực tế xă hội, với muôn h́nh vạn trạng, cuộc đấu tranh đang diễn ra sôi nổi và sáng tạo. Ánh sáng dân chủ đă ửng hồng ở chân trời Tổ quốc. Một thời kỳ lịch sử mới chói sáng tự do đang đến, làm rạng rỡ giang sơn gấm vóc của đất nước Việt Nam ta.
.
Paris, 1 tháng 8 năm 1995
Bùi Tín
Tiểu Sử : Ông Bùi Tín
- Đảng viên Đảng Cộng Sản VN 1946 - 1990
- Cựu Đại tá Quân Đội
- Phó Tổng Ban Biên Tập báo Nhân Dân (1980 - 1990)
- Rời Việt Nam, cư trú tạm thời tại Pháp từ tháng 9/1990 .
- Tác phẩm đă xuất bản:
- Hoa Xuyên Tuyết (1992)
- Mặt Thật (1994)
- Về Ba ông Thánh (1995)
- Mây Mù Thế Kỷ ( 1998)